Đi cà kheo ban đầu vốn là dụng cụ lao động gắn liền với đời sống của người dân miền biển và vùng núi Việt Nam. Thay vì ngâm mình dưới nước lạnh bắt cá hay lội qua những vùng sình lầy, cha ông ta đã sáng tạo ra đôi chân bằng tre để di chuyển dễ dàng hơn. Dần dần, những bước đi lênh khênh này được đưa vào các hội làng, trở thành trò chơi ngày Tết phổ biến.

Theo Vanhoavn, đây là môn chơi đòi hỏi sự khéo léo và khả năng giữ thăng bằng tốt, mang lại không khí vui vẻ, náo nhiệt cho cộng đồng trong những ngày đầu năm mới.

Nguồn gốc thú vị của trò chơi đi cà kheo

Để hiểu tại sao người dân lại yêu thích môn này, phải nhìn vào xuất phát điểm rất thực tế của nó. Cà kheo không tự dưng sinh ra để làm trò chơi dân gian, mà nó phục vụ trực tiếp cho cái bụng của con người:

Tại vùng biển: Ngư dân dùng cà kheo như đôi chân dài để lội nước đánh bắt nghêu, tôm, cá ở những vùng nước nông ven bờ mà không lo sóng đánh ướt người hay bị lạnh.
Tại miền núi: Thanh niên dùng nó để vượt qua những đoạn đường bùn lầy, ẩm ướt hoặc để cao bằng sàn nhà khi muốn trò chuyện, làm quen với các cô gái.

Chính từ những lúc đi làm cùng nhau, ngư dân và dân bản bắt đầu thách đố xem ai đi nhanh hơn, ai đứng vững hơn trên gậy tre. Những cuộc thi tự phát này dần được tổ chức bài bản hơn trong sân đình, bãi biển vào dịp Tết.

Từ một món đồ nghề mưu sinh vất vả, nó chuyển mình thành trò chơi đi cà kheo để mọi người cùng giải trí, thi thố bản lĩnh sau một năm lao động mệt nhọc.

Đặc điểm cấu tạo của cây cà kheo truyền thống

Cây cà kheo thường được làm từ những thân tre già, đặc và cứng nhưng vẫn phải đảm bảo độ dẻo dai nhất định để không bị gãy gập khi chịu trọng lượng cơ thể người chơi. Người nghệ nhân phải thực hiện một quy trình chế tác cây cà kheo tỉ mỉ, vì nó định đến 70% độ an toàn và linh hoạt của người tham gia.

Thân trụ chính (Cột kheo): Được làm từ tre đực già, đặc lõi, thân thẳng và gióng ngắn. Chiều dài phổ biến từ 2m – 4m, đảm bảo độ chịu lực và tính dẻo dai khi vận động mạnh.
Giá đỡ chân (Then ngang): Là bộ phận chịu lực trực tiếp từ bàn chân. Tùy trình độ mà then được đặt cách mặt đất từ 20cm (Người mới tập) đến hơn 2m (Nghệ nhân biểu diễn).
Hệ thống mối nối: Then ngang được xuyên qua thân trụ hoặc buộc chặt bằng dây mây/kẽm theo cấu trúc tam giác. Cách này giúp phân phối đều áp lực và giữ thăng bằng tuyệt đối.
Phần cán cầm (Tay vịn): Là đoạn thân tre tính từ giá đỡ chân trở lên. Phần này thường dài đến tầm ngực hoặc quá đầu người chơi để làm điểm tựa điều khiển hướng đi.

Cách đi cà kheo và luật thi đấu trong các lễ hội

Cách đi cà kheo có quy trình tổ chức khá bài bản, từ khâu chuẩn bị dụng cụ đến các quy tắc thi đấu nghiêm ngặt để đảm bảo sự công bằng và kịch tính.

Chuẩn bị trước khi vào cuộc chơi

Số lượng người tham gia đi cà kheo thường không giới hạn, nếu đông có thể chia thành nhiều nhóm thi đấu đối kháng. Địa điểm lý tưởng là các khoảng sân rộng, bãi biển bằng phẳng hoặc đôi khi là những cung đường có độ dốc để tăng thử thách. Trọng tài sẽ tiến hành kẻ vạch xuất phát và đích đến rõ ràng trước khi phát lệnh.

Hướng dẫn luật chơi cơ bản

Trong cách đi cà kheo, khi trọng tài phát lệnh khởi hành bằng tiếng trống hoặc còi, người chơi phải nhanh chóng leo lên giá đỡ, đặt chân vào then ngang và giữ thăng bằng.

Cách di chuyển: Người chơi phải phối hợp nhịp nhàng giữa tay nắm thân trụ và bước chân để tiến về phía trước một cách nhanh nhất.
Điều kiện thắng cuộc: Người về đích đầu tiên mà không bị ngã, không làm hư hỏng cà kheo và không để chân chạm đất sẽ là người chiến thắng.
Các hành vi phạm quy: Cấm người chơi dùng cà kheo

Các hình thức thi đấu trong trò chơi đi cà kheo ngày Tết

Trong không gian rộn ràng của lễ hội trò chơi ngày Tết, đi cà kheo được chia thành nhiều thể loại thi đấu khác nhau, mỗi hình thức đều mang lại những cung bậc cảm xúc mãnh liệt cho người xem:

Thi chạy tốc độ: Đây là hình thức phổ biến nhất, yêu cầu người chơi phải di chuyển nhanh nhất về đích trên một đoạn đường bằng phẳng hoặc khúc khuỷu. Bất kỳ ai để chân chạm đất hoặc làm gãy kheo trên đường đua đều bị loại ngay lập tức.
Đấu vật trên cà kheo: Hai đối thủ sẽ sóng vai hoặc đối mặt nhau trên đôi chân gỗ. Khi có hiệu lệnh, họ dùng sức mạnh của vai để tỳ đè hoặc dùng chân cà kheo để gạt chân đối phương. Ai ngã trước người đó thua.
Đá bóng cà kheo: Một biến thể hiện đại và vui nhộn. Người chơi chia thành hai đội, dùng “đôi chân dài” của mình để tranh cướp một mẩu gỗ và đưa nó vào vòng tròn của đối phương.
Đi cà kheo biểu diễn: Thường xuất hiện trong các đoàn múa xòe Tây Bắc hoặc múa lân vùng biển. Người chơi vừa đi cà kheo vừa thực hiện các động tác khó như nhảy qua xà, tung hứng, hay đội vật nặng trên đầu mà không làm rơi.

Xem thêm: 10 Trò Chơi Dân Gian Ngày Tết Đặc Sắc Nhất Ba Miền Bắc – Trung – Nam

Kinh nghiệm tham gia trò chơi đi cà kheo an toàn và hiệu quả

Việc tự tin đứng trên đôi gậy tre đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cả tâm lý lẫn dụng cụ, du khách và người chơi cần trang bị cho mình những kiến thức bảo hộ và kỹ năng cơ bản để tránh những chấn thương không đáng có khi tham gia trò chơi đi cà kheo như sau:

Kiểm tra độ an toàn của dụng cụ: Kiểm tra kỹ các then ngang và mối nối. Tuyệt đối không sử dụng những cây tre có dấu hiệu nứt dọc hoặc bị mọt ăn sâu vào lõi.
Lựa chọn trang phục phù hợp: Nên mặc quần áo gọn gàng, co giãn tốt để không bị vướng vào thân cà kheo khi bước đi. Sử dụng giày bệt hoặc đi chân trần để cảm nhận rõ nhất bề mặt tiếp xúc của then ngang.
Chọn mặt bằng tập luyện: Hãy bắt đầu ở những nơi có nền đất mềm, bãi cát hoặc thảm cỏ. Tránh các khu vực có nhiều đá sỏi hoặc nền bê tông cứng để giảm thiểu tổn thương nếu chẳng may bị ngã.
Học cách ngã an toàn: Khi cảm thấy mất thăng bằng không thể cứu vãn, hãy chủ động buông thân cà kheo và nhảy xuống bằng cả hai chân, hơi trùng gối để giảm lực chấn động lên cột sống.

Kết luận

Giữ thăng bằng trên đôi gậy tre không dễ, nhưng một khi đã làm chủ được nó, bạn sẽ thấy sự thú vị của việc chinh phục độ cao bằng chính sức lực của mình. Đi cà kheo tồn tại qua nhiều thế hệ chính nhờ cái chất mộc mạc và tinh thần thượng võ đặc trưng của người dân lao động. Vanhoavn tin rằng, việc chúng ta tiếp tục mang đôi cà kheo ra sân đình mỗi dịp Xuân về chính là cách đơn giản và thiết thực nhất để giữ cho trò chơi dân gian này không bị lãng quên giữa nhịp sống hiện đại.