Mỗi dịp Xuân về, chùa Keo ở xã Vũ Tiên, tỉnh Hưng Yên, lại trở thành điểm hẹn hấp dẫn cho đông đảo du khách và người dân địa phương đến để chiêm bái, vãn cảnh và hòa mình vào không gian văn hóa đặc sắc của miền Bắc. Lễ hội mùa Xuân tại chùa không chỉ phản ánh rõ nét đời sống tâm linh của người dân nơi đây mà còn là dịp để mỗi người tìm về cội nguồn văn hóa quý báu.
Hành Trình Về Ngôi Chùa Cổ Gần 400 Năm Tuổi
Mỗi năm, trong những ngày đầu xuân, chùa Keo lại đầy ắp tiếng cười nói của người dân tìm về bằng những bước chân nóng hổi. Đường vào chùa chạy qua cánh đồng xanh tươi, những thửa ruộng mới cấy đầy sức sống và hương thơm dịu dàng của đồng quê Bắc Bộ. Chùa Keo, hay Thần Quang Tự, được xây dựng từ thế kỷ XVII và là một trong những ngôi chùa cổ tiêu biểu của Việt Nam, sở hữu tổng diện tích là 17 công trình và 128 gian, nổi bật với tòa gác chuông gỗ cao hơn 11 mét, được công nhận là gác chuông gỗ cổ cao nhất Việt Nam.
Chùa Keo gắn liền với Thiền sư Dương Không Lộ, người có công lớn trong việc xây dựng và truyền bá Phật pháp tại Việt Nam. Xuất thân từ một gia đình làm nghề chài lưới, ông đã đi tu từ năm 29 tuổi và được phong làm Quốc sư sau khi chữa bệnh cho vua Lý. Từ đó, ngôi chùa được đổi tên thành Thần Quang Tự để ghi dấu ấn đó.
Kiến Trúc Đặc Sắc và Di Tích Quý Giá
Quần thể di tích chùa Keo chia thành hai cụm chính: chùa thờ Phật và đền thờ Đức Thánh Dương Không Lộ. Các công trình kiến trúc được xây dựng chủ yếu bằng gỗ lim, mái lợp ngói ta, và có sự hiện diện của các đường nét chạm khắc tinh xảo, phản ánh tài năng của các nghệ nhân xưa. Đi sâu vào khuôn viên chùa, du khách sẽ thấy gác chuông gỗ cổ kính cao 11,04 mét được thiết kế tinh vi, không hề sử dụng đinh kim loại.
Bên trong gác chuông là những cổ vật mang giá trị lịch sử lớn, bao gồm khánh đá và nhiều quả chuông có niên đại từ thế kỷ XVII, từng tạo ra âm thanh vang vọng, trầm ấm. Tòa gác chuông chùa Keo không chỉ được biết đến nhờ vẻ bề ngoài mà còn vì giá trị lịch sử của nó.
Trong số các di vật, hương án gỗ có từ thế kỷ XVII đã được công nhận là Bảo vật quốc gia trong năm 2021. Hương án mang những nét chạm khắc tinh xảo, thể hiện trình độ mỹ thuật vượt trội của các nghệ nhân xưa, đồng thời phản ánh tư duy thẩm mỹ của người Việt.
Một trong những điểm nhấn khác chính là pho tượng Tuyết Sơn mô tả Đức Phật Thích Ca trong giai đoạn tu khổ hạnh. Pho tượng này không chỉ độc bản về mặt nghệ thuật mà còn mang trong mình triết lý sâu sắc của Phật giáo.
Lễ Hội Mùa Xuân Tại Chùa Keo
Nếu kiến trúc chùa Keo là hiện thân của lịch sử, thì lễ hội mùa Xuân tại đây lại là không gian hội tụ sinh động của đời sống văn hóa dân gian vùng đồng bằng Bắc Bộ. Lễ hội diễn ra vào tháng Giêng âm lịch hàng năm, theo truyền thống “Xuân Thu nhị kỳ”, và ngoài lễ hội mùa Xuân, còn có lễ hội mùa Thu diễn ra vào giữa tháng 9 âm lịch, nhằm tưởng nhớ Đức Thánh Không Lộ và cầu mong cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa.
Trong không khí rộn ràng của ngày đầu Xuân, chùa Keo đón hàng trăm ngàn lượt khách hành hương. Mùi hương trầm hòa quyện trong không khí xuân tạo nên bầu không khí linh thiêng và ấm áp. Ông Phạm Văn Hiệu, Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hưng Yên chia sẻ rằng lễ hội chùa Keo là hoạt động văn hóa truyền thống đặc sắc của cộng đồng, thể hiện lòng tôn kính đối với các bậc tiền nhân.
Hoạt Động và Nghi Thức Lễ Hội
Lễ hội chùa Keo được tổ chức với sự trang trọng và lịch sự, nhằm duy trì sự tôn nghiêm của di tích. Phần lễ bao gồm các nghi thức truyền thống như lễ khai chỉ, dâng hương và tế lễ tại tòa Giá Roi. Trong khi đó, phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều trò chơi dân gian đặc sắc như kéo lửa thổi cơm, múa kỳ lân, và các hoạt động vui chơi khác.
Đặc biệt, nghi thức khai bút đầu Xuân, thể hiện tinh thần hiếu học của người Việt Nam, cũng được tổ chức trong lễ hội. Kết thúc ngày hội là nghi lễ chầu Thánh với các điệu múa truyền thống, nhằm bày tỏ lòng tri ân đối với Đức Thánh Không Lộ.
Tương Lai Của Di Tích Chùa Keo
Ông Phạm Văn Hiệu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích chùa Keo cùng với việc phát triển du lịch bền vững. Ông mong muốn người dân và du khách cùng chung tay bảo vệ di tích, gìn giữ cảnh quan thiên nhiên, và tổ chức lễ hội trở thành điểm đến văn hóa du lịch tiêu biểu của tỉnh Hưng Yên.
Lễ hội chùa Keo vẫn giữ nguyên bản sắc văn hóa của vùng nông nghiệp lúa nước, kết nối tâm linh và đời sống của người dân, tạo nên bầu không khí linh thiêng mà gần gũi. Mỗi mùa Xuân, dịp lễ hội lại là cơ hội để người dân tìm về những giá trị văn hóa truyền thống và tiếp nối dòng chảy ký ức văn hóa suốt hàng trăm năm.
Tóm lại
Lễ hội chùa Keo không chỉ là một nét văn hóa đặc sắc của tỉnh Hưng Yên mà còn là minh chứng cho sự phong phú trong đời sống tâm linh, văn hóa dân tộc. Sự giao thoa giữa kiến trúc cổ xưa và các nghi lễ truyền thống trong không khí xuân tươi mới, giúp bảo vệ và gìn giữ các giá trị văn hóa quý báu cho các thế hệ mai sau.