Trong không khí kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30.4.1975 – 30.4.2026), cựu chiến binh Nguyễn Văn Á đã chính thức ra mắt tập thơ thứ hai mang tên “Bóng núi”. Tập thơ, được Nhà xuất bản Văn học phát hành vào tháng 4.2026, không chỉ là cột mốc quan trọng trong sự nghiệp văn chương của ông mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa và tinh thần sâu sắc, tri ân những con người đã hy sinh vì độc lập của Tổ quốc.
Hành trình sáng tác và cảm hứng từ ký ức
Cựu chiến binh Nguyễn Văn Á không phải là một nhà thơ chuyên nghiệp, ông bước vào thơ ca sau nhiều năm cống hiến trong quân đội và báo chí. Ông sinh ra trong một gia đình nghèo, lớn lên trong bối cảnh chiến tranh khốc liệt. Ngay từ năm 1971, ông đã tham gia chiến đấu tại các mặt trận như Quảng Trị, nơi được coi là một trong những chiến địa ác liệt nhất trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Sau đó, ông tiếp tục tham gia bảo vệ chủ quyền quốc gia tại các khu vực biên giới Tây Nam và phía Bắc.
Quá trình phục vụ trong quân ngũ gần ba thập kỷ từ một người lính bình thường đến cấp hàm Thượng tá, cùng với kinh nghiệm làm báo sau khi chuyển ngành, đã hình thành một nền tảng trải nghiệm phong phú. Từ nền tảng này, thơ ca đến với ông như một nhu cầu tự thân – là một cách để ông đối thoại với chính mình và với quá khứ của mình.
Phong cách sáng tác chân thực và cảm xúc
Nguyễn Văn Á không đặt nặng tham vọng cách tân trong thơ ca. Thay vào đó, ông tập trung vào sự lắng đọng của cảm xúc và những ký ức đã được thời gian chưng cất. Theo đánh giá của Đại tá, PGS.TS Nguyễn Thanh Tú, thơ của ông “không cố tình làm”, mà “tứ thơ, ý thơ cứ đến neo vào tâm trạng”, thể hiện vẻ đẹp mộc mạc nhưng chân thật, như “vàng ròng của tâm hồn”.
Tập thơ “Bóng núi” gồm 96 bài, được chia thành ba phần: “Hoài cảm”, “Xuân đợi” và “Bóng núi”. Sự phân chia này không chỉ mang tính hình thức mà còn phản ánh lôgic cảm xúc, từ những cảm xúc riêng tư đến những suy tư sâu sắc mang tính lịch sử và triết lý.
Phần “Hoài cảm”: Ký ức và tình yêu
Trong phần “Hoài cảm”, độc giả có thể cảm nhận được những ký ức đầu đời và tình yêu trong trẻo nhưng lại nhuốm màu chia ly. Sang phần “Xuân đợi”, cảm xúc mở rộng, thể hiện nỗi ám ảnh về thời gian, sự lỡ dở và những giấc mơ không trọn vẹn. Cuối cùng, trong phần “Bóng núi”, giọng điệu thơ dần trở nên trầm tĩnh hơn, hướng đến những giá trị bền vững như quê hương, đất nước, mẹ, đồng đội và lịch sử.
Dư âm của ký ức và chiến tranh
Ký ức trong thơ Nguyễn Văn Á không phải chỉ dừng lại ở hoài niệm, mà trở thành một không gian nghệ thuật nơi quá khứ và hiện tại đối thoại liên tục với nhau. Như nhận xét của nhà thơ Ngô Đức Hành, quá khứ trong thơ ông không mất đi mà trở thành thành tố văn hóa, định hình nhận thức và cảm xúc của con người hiện đại. Đọc “Bóng núi”, người đọc không chỉ hiểu về cuộc đời của tác giả mà còn nhận ra những số phận cá nhân hòa vào dòng chảy lớn của lịch sử.
Chiến tranh được hiện lên không phải như một khái niệm trừu tượng, mà là thực tại cụ thể với đầy đủ những mất mát, hy sinh và ám ảnh. Những câu thơ của ông chạm đến sâu sắc thực tế khốc liệt: những người lính phải “ăn ngủ dưới hầm”, “uống nước hố bom”, và “chôn đồng đội chẳng còn nguyên thi thể”.
Tình yêu và con người trong bối cảnh chiến tranh
Bên cạnh chiến tranh, tình yêu cũng là một mạch cảm xúc quan trọng trong “Bóng núi”. Tình yêu trong thơ Nguyễn Văn Á không tách rời khỏi hiện thực hiểm nguy mà vẫn gắn liền với trách nhiệm và số phận của đất nước. Những hình ảnh như “ngọn đèn lay động”, “hoa bưởi tiễn người đi” không chỉ là chi tiết đời sống mà còn trở thành những biểu tượng thẩm mỹ mang theo ký ức của một thời.
Đặc biệt, hình tượng người phụ nữ trong “Bóng núi” hiện lên với chiều sâu cảm xúc và giá trị biểu tượng rõ nét. Họ là những người chịu đựng nhiều mất mát nhất, giữ gìn và tôn vinh vẻ đẹp của sự hy sinh thầm lặng.
Nghệ thuật thơ giản dị nhưng sâu sắc
Về mặt nghệ thuật, thơ Nguyễn Văn Á mang hơi thở mộc mạc và giản dị. Ngôn ngữ trong thơ gần gũi với lời nói hàng ngày, ít sử dụng các biện pháp tu từ phức tạp. Sự giản dị ấy lại chính là điều tạo nên cảm giác chân thật, dễ chạm tới người đọc. Tuy nhiên, trong cái giản dị ấy, vẫn xuất hiện những câu thơ mang tính đột phá, tạo nên hiệu ứng thẩm mỹ mạnh mẽ.
Ý nghĩa xã hội và tri ân
Không chỉ mang giá trị văn chương, “Bóng núi” còn chứa đựng những ý nghĩa sâu sắc về mặt xã hội và nhân văn. Đặc biệt, toàn bộ doanh thu từ việc phát hành tập thơ này sẽ được Nguyễn Văn Á sử dụng để tổ chức “giỗ trận” cho 2.500 liệt sĩ Trung đoàn 27 và gần 1.000 liệt sĩ tại xã Ái Tử, tỉnh Quảng Trị vào dịp 27.7.2026. Điều này thể hiện quan niệm sống và viết của ông: thơ không phải là điều tách rời khỏi cuộc đời, mà là sự kết nối mật thiết với trách nhiệm tri ân và gìn giữ ký ức lịch sử.
Tóm lại, tập thơ “Bóng núi” không chỉ là tác phẩm chứa đựng nỗi lòng của một cựu chiến binh mà còn là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, là tiếng nói của một thế hệ gắn bó với những kỷ niệm và dấu ấn của lịch sử dân tộc.