Nếu áo dài đại diện cho sự mềm mại hiện đại, thì áo tứ thân lại gợi nhớ nét mộc mạc truyền thống. Một bên thanh lịch đô thị, một bên đậm hồn quê Bắc Bộ. Sự khác biệt ấy khiến áo tứ thân chính là đại diện của vẻ đẹp nguyên sơ của trang phục Việt xưa.
Bài viết này của Văn Hóa Việt Nam sẽ giúp bạn hiểu đầy đủ về nguồn gốc, cấu tạo, ý nghĩa và cách mặc đúng chuẩn của loại trang phục truyền thống này.
Áo tứ thân là gì?
Áo tứ thân là trang phục truyền thống của phụ nữ Việt Nam, xuất hiện và phát triển chủ yếu ở vùng đồng bằng Bắc Bộ. Đây là loại áo có cấu tạo gồm bốn vạt, tượng trưng cho sự hài hòa và cân đối trong đời sống.
Áo thường đi kèm với yếm đào, váy đụp, thắt lưng dài và nón quai thao, tạo nên hình ảnh duyên dáng, nền nã và rất đặc trưng của người phụ nữ Bắc Bộ xưa.
Nguồn gốc và lịch sử áo tứ thân
Áo tứ thân được cho là xuất hiện từ thời Lý – Trần, phát triển từ áo giao lĩnh – loại áo cổ chéo từng rất phổ biến trong nhiều triều đại Á Đông.
Khi được người Việt bản địa hóa, trang phục này dần chuyển thành dạng áo dài với hai tà trước xẻ đôi và hai tà sau liền thân, tạo nên kiểu dáng áo tứ thân đặc trưng mà chúng ta thấy ngày nay.
Từ thế kỷ XVII đến XIX, áo tứ thân trở nên phổ biến trong đời sống của phụ nữ Bắc Bộ. Sang thời Nguyễn, loại áo này bắt đầu có nhiều biến đổi về chất liệu và màu sắc, nhất là trong bối cảnh đời sống được cải thiện.
Ý nghĩa áo tứ thân
Áo tứ thân không chỉ là trang phục truyền thống mà còn chứa đựng nhiều giá trị văn hóa của người Việt.
- Biểu tượng cho sự hài hòa và đầy đủ: Bốn vạt áo thường được dân gian xem là đại diện cho cha – mẹ và vợ – chồng, thể hiện quan niệm sống coi trọng gia đình và sự sum vầy.
- Thể hiện vẻ đẹp mộc mạc của phụ nữ Việt: Màu nâu giản dị, yếm đào nổi bật và thắt lưng mềm mại tạo nên hình ảnh duyên dáng, hiền hòa và chân phương của người phụ nữ Bắc Bộ xưa.
- Gắn với đời sống dân gian: Áo tứ thân xuất hiện trong hình ảnh cô thôn nữ, người đi chợ, người chèo đò hay các liền chị quan họ trong lễ hội mùa xuân.
Cấu tạo của áo tứ thân
Áo tứ thân được thiết kế với bốn tà đặc trưng: hai tà phía trước tách rời để người mặc tiện buộc lại, còn hai tà sau may liền thành một sống áo chạy dọc lưng. Dáng áo thường dài tới gót, tay áo thon dài và không sử dụng cúc như nhiều loại áo truyền thống khác.
Dưới đây là cấu tạo chi tiết của 1 chiếc áo tứ thân:
- Thân áo: Được chia thành bốn phần, gồm hai tà trước rời nhau và hai tà sau liền mảnh, tạo đường sống áo thẳng ở lưng.
- Tay áo: Tay dài, có độ ôm nhẹ ở phần cổ tay, tạo cảm giác mềm mại và thanh nhã.
- Tà áo: Thường dài chạm gót hoặc vượt đầu gối một đoạn, giúp tà áo buông rủ tự nhiên theo dáng người.
- Cách cài áo: Áo không thiết kế cúc mà sử dụng dải lụa để buộc hai vạt trước, giúp trang phục ôm gọn cơ thể một cách nhẹ nhàng.
- Lớp trong: Người mặc thường chọn áo yếm màu nổi bật phối với áo cánh trắng mỏng để tạo chiều sâu cho trang phục.
- Phụ kiện đi kèm: Gồm váy đụp màu trầm (đen hoặc nâu), dây lưng lụa rực rỡ, và tùy trường hợp có thể mang thêm khăn mỏ quạ hoặc nón quai thao để trọn vẹn phong thái truyền thống.
Nhờ những chi tiết được kết hợp hài hòa, áo tứ thân nữ không chỉ tạo nên vẻ đẹp duyên dáng cho người mặc mà còn thể hiện sự tinh tế trong cách người Việt xưa xây dựng một trang phục mang đậm bản sắc văn hóa.
Xem thêm: Áo Bà Ba – Nguồn Gốc, Cấu Tạo Và Giá Trị Trong Văn Hóa Nam Bộ
Màu sắc và chất liệu áo tứ thân truyền thống
Màu sắc và chất liệu chính là yếu tố tạo nên nét đặc trưng của áo tứ thân truyền thống và áo tứ thân cách tân. Hãy cùng tìm hiểu xem người xưa thường dùng loại vải nào và ưu chuộng gam màu gì cho trang phục này.
Chất liệu phổ biến
Áo tứ thân vốn là trang phục của người lao động nên chất liệu phải: Bền, thấm hút tốt và phù hợp với khí hậu Việt Nam. Do đó, các chất liệu vải may thường dùng để tạo ra 1 chiếc áo tứ thân thường là:
- Vải thô, đũi: Thoáng mát, mộc mạc, phù hợp áo tứ thân truyền thống.
- Tơ tằm: Mềm mại, sang trọng, tạo độ rủ đẹp khi mặc.
- Lanh, đay: Bền chắc, thấm hút tốt, giữ nét giản dị dân gian.
Màu sắc đặc trưng
Trong đời sống, áo tứ thân thường có màu trầm:
- Nâu sòng: Gắn liền với đời sống đồng ruộng
- Nâu đất, đen, xám: Phù hợp lao động và dễ giặt
Trong lễ hội, nghệ thuật, áo lại rực rỡ hơn:
- Đỏ, vàng, tím, xanh lá, xanh lam
- Thắt lưng tương phản giúp tạo điểm nhấn
So sánh áo tứ thân và áo ngũ thân
Hai kiểu áo truyền thống – tứ thân và ngũ thân – mỗi loại đều sở hữu vẻ đẹp và câu chuyện riêng. Áo ngũ thân là trang phục quy chuẩn của triều Nguyễn, trong khi áo tứ thân gắn với văn hóa dân gian bình dị.
Dưới đây là bảng so sảnh áo tứ thân và ngũ thân qua một số tiêu chí đơn giản giúp bạn phân biệt được 2 loại áo này:
| Tiêu chí | Áo tứ thân | Áo ngũ thân |
| Số lượng vạt áo | 4 vạt (2 vạt trước tách rời, 2 vạt sau liền) | 5 vạt (4 vạt chính + 1 vạt con bên trong) |
| Kiểu cổ áo | Cổ tròn hoặc cổ lá sen | Cổ đứng, cài khuy |
| Cách cài/đóng áo | Không dùng cúc, buộc hai vạt trước bằng dải lụa | Có hàng cúc (thường 5 cúc) theo quy tắc ngũ hành |
| Đối tượng sử dụng xưa | Phụ nữ nông thôn, thôn nữ, người lao động | Nam – nữ thuộc tầng lớp trung lưu, quan lại, trí thức |
| Dáng áo | Dài chạm gót, buông mềm, dáng tự nhiên | Form đứng, phẳng, nghiêm trang và chuẩn mực |
Cách mặc áo tứ thân chuẩn truyền thống
Áo tứ thân chỉ thật sự đẹp khi được mặc đúng cách, từ chiếc yếm đào bên trong đến dải thắt lưng buông mềm trước ngực. Hãy cùng khám phá cách khoác lên mình bộ trang phục truyền thống này sao cho đúng chuẩn và duyên dáng nhất.
Các bước mặc đúng chuẩn
Nhiều người yêu thích áo tứ thân nhưng không biết bắt đầu từ đâu để mặc đúng cách. Đừng lo, các bước sau đây sẽ giúp bạn dễ dàng thành thạo và lên dáng đẹp chuẩn truyền thống.
- Mặc yếm trước: Ưu tiên màu nổi như đỏ, vàng hoặc hồng.
- Khoác áo tứ thân: Để hai vạt trước buông tự nhiên hoặc buộc nhẹ.
- Mặc váy đụp đen: Váy dài, rộng, tạo độ phồng nhẹ.
- Thắt lưng: Buộc theo kiểu thả dải dài phía trước hoặc hai bên.
- Đội nón quai thao: Nếu tham gia lễ hội hoặc chụp ảnh.
Lỗi thường gặp và cách tránh
Trong quá trình loại áo này, nhiều người thường gặp phải một số lỗi nhỏ khiến tổng thể trang phục mất đi sự hài hòa và vẻ đẹp truyền thống vốn có. Dưới đây là những lỗi phổ biến nhất và cách khắc phục để bộ áo tứ thân của bạn luôn chỉnh chu và đúng chuẩn.
- Phối màu không phù hợp: Nhiều người chọn yếm hoặc thắt lưng lệch tông với áo, hoặc phối quá nhiều màu sặc sỡ gây rối mắt. Do đó, bạn nên chọn yếm màu nổi kết hợp áo màu trầm, thắt lưng nên dùng màu tương phản vừa phải.
- Buộc thắt lưng sai cách: Thắt lưng áo tứ thân nam để quá dài, buộc quá chặt hoặc quá lỏng khiến dáng áo mất cân đối. Vì vậy, khi mặc hãy buộc nút chắc vừa đủ, để dải lưng rủ mềm tự nhiên và đúng độ dài.
- Mặc yếm sai vị trí: Yếm quá cao, quá thấp hoặc chọn loại yếm hiện đại không phù hợp với áo tứ thân truyền thống. Do đó, bạn nên dùng yếm đào kiểu cổ điển, chỉnh dây yếm ôm vừa vặn và đúng tỉ lệ với thân áo.
Kết luận
Áo tứ thân không chỉ là trang phục truyền thống mà còn là một biểu tượng văn hóa sâu sắc của người Việt. Từ màu nâu mộc mạc của đời sống lao động đến sự rực rỡ trong lễ hội, loại áo này phản ánh đầy đủ vẻ đẹp giản dị mà thanh tao của phụ nữ Bắc Bộ. Việc gìn giữ và phục dựng áo tứ thân không chỉ bảo tồn truyền thống mà còn nhắc nhở chúng ta về cội nguồn văn hóa dân tộc.