Nếu miền núi có lễ cúng rừng thì miền biển lại sở hữu một lễ hội mang màu sắc hoàn toàn khác biệt với lễ hội Nghinh Ông. Không tiếng chiêng trống rộn ràng nơi đình làng, thay vào đó là sóng biển, những đoàn thuyền đầy sắc màu và nghi thức rước Ông độc đáo.
Trong bài viết dưới đây, Văn Hóa Việt Nam sẽ đưa bạn khám phá toàn diện về lễ hội Nghinh Ông từ nguồn gốc, truyền thuyết, ý nghĩa văn hoá – tâm linh, cho đến thời gian – địa điểm tổ chức, các nghi lễ chính và những kinh nghiệm hữu ích khi tham dự.
Đôi nét về lễ hội Nghinh Ông
Lễ hội Nghinh Ông hay còn gọi là Lễ hội cá Ông là một trong những lễ hội lớn và quan trọng nhất của cư dân vùng biển Việt Nam, chủ yếu diễn ra tại các tỉnh từ miền Trung đến Nam Bộ.
Đây là lễ hội nhằm tôn vinh Cá Ông – tức cá voi, loài vật được người dân gọi bằng danh xưng trang trọng Nam Hải Đại Tướng Quân, vị thần hộ mệnh của ngư dân trên biển.
Đối với người dân vùng biển, Cá Ông có kích thước khổng lồ và là biểu tượng của sự che chở, bình an và may mắn. Ngư dân tin rằng Cá Ông luôn xuất hiện để cứu người gặp nạn trên biển, đưa ghe thuyền vượt qua sóng to gió lớn và ban cho mùa cá tôm bội thu.
Nguồn gốc Lễ hội Nghinh Ông
Tương truyền rằng mỗi khi thuyền bị bão đánh, lật úp hay mất lái giữa biển trời mênh mông, Cá Ông luôn kịp thời xuất hiện, dùng thân mình làm điểm tựa để đưa người gặp nạn vào bờ. Chính những câu chuyện “Cá Ông cứu mạng” ấy đã khiến người dân tôn kính cá voi như một vị thần linh thiêng.
Khi Cá Ông “lụy” (chết dạt vào bờ), người dân đều tổ chức tang lễ trang trọng và an táng tử tế. Sau đó, họ lập lăng Ông để hằng năm cúng tế tưởng nhớ công đức cứu độ của Ngài. Từ tín ngưỡng thiêng liêng này, tục thờ cá Ông và lễ hội Nghinh Ông dân hình thành, ban đầu tại các làng chài miền Trung rồi lan rộng theo bước chân di cư vào Nam Bộ.
Ngày nay, hầu như tất cả các tỉnh ven biển từ Bình Định, Quảng Ngãi, Khánh Hòa đến Bình Thuận, Bà Rịa – Vũng Tàu và nhiều nơi ở đồng bằng sông Cửu Long đều có lăng Ông và duy trì lễ hội hằng năm.
Ý nghĩa văn hoá – tâm linh của Lễ hội Nghinh Ông
Không chỉ là một nghi lễ mang tính truyền thống, lễ hội Nghinh Ông còn chứa đựng những giá trị văn hoá – tâm linh sâu sắc đã gắn bó với đời sống ngư dân suốt nhiều thế hệ:
- Niềm tin vào sự che chở của Cá Ông: Với người dân vùng biển, Cá Ông là biểu tượng của lòng nhân từ, bảo vệ họ khỏi thiên tai và tai nạn.
- Tinh thần đoàn kết cộng đồng: Lễ hội là dịp để ngư dân sum họp, gắn kết, cùng nhau cầu nguyện và chia sẻ kinh nghiệm đi biển.
- Bảo tồn văn hoá biển đảo: Lễ hội Nghinh Ông góp phần gìn giữ các giá trị văn hoá lâu đời, các nghi thức thờ tự và nghệ thuật dân gian truyền thống.
Lễ hội Nghinh Ông được tổ chức ở đâu, vào thời gian nào?
Lễ hội Nghinh Ông xuất hiện ở hầu hết các tỉnh ven biển từ miền Trung đến Nam Bộ. Mỗi địa phương có cách tổ chức và thời gian riêng, nhưng tất cả đều mang chung ý nghĩa tri ân Cá Ông và cầu cho mùa biển mới an lành, bội thu.
Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ (TP.HCM)
Lễ hội Nghinh Ông tại Cần Giờ là lễ hội Nghinh Ông lớn nhất cả nước, có nghi lễ rước Ông ngoài biển với đoàn thuyền hàng chục chiếc trang trí rực rỡ. Lễ hội được tổ chức quy mô cấp thành phố và thu hút du khách trong và ngoài nước.
- Địa điểm: Lăng Ông Thủy Tướng, thị trấn Cần Thạnh
- Thời gian: Từ ngày 18 – 20 tháng 8 âm lịch hằng năm
Ngoài ra, Cần Giờ còn được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới, góp phần đưa lễ hội trở thành sự kiện văn hoá – du lịch nổi bật của TP.HCM.
Lễ hội Nghinh Ông Phan Thiết – Bình Thuận
Phan Thiết – nơi lưu giữ bộ xương cá voi lớn nhất Đông Nam Á – đồng thời là một trong những trung tâm đánh bắt lớn của vùng duyên hải Nam Trung Bộ. Tại đây, tín ngưỡng thờ Cá Ông được gìn giữ một cách đặc biệt trang trọng.
Với cộng đồng ngư dân địa phương, lễ hội Nghinh Ông là dịp trọng đại nhất trong năm để tạ ơn biển cả, cầu cho mùa ra khơi mới thuận buồm xuôi gi
- Địa điểm: Đình Vạn Thủy Tú.
- Thời gian: Diễn ra vào tháng 6 âm lịch, thường kéo dài từ 2–3 ngày.
Lễ hội tại Phan Thiết nổi bật bởi nghi thức rước Ông trên biển đầy trang nghiêm và ấn tượng. Hàng chục chiếc thuyền được trang trí cờ hoa rực rỡ nối đuôi nhau hướng ra khơi, thể hiện lòng thành kính của ngư dân đối với Nam Hải Đại Tướng Quân.
Lễ hội Nghinh Ông Vũng Tàu – Bà Rịa
Là một trong những vùng biển phát triển sớm nhất ở Nam Bộ, Vũng Tàu lưu giữ tín ngưỡng thờ Cá Ông một cách trọn vẹn và bền bỉ qua nhiều thế hệ
Lễ hội Nghinh Ông tại đây được xem là niềm tự hào của cộng đồng ngư dân, gắn liền với đời sống tinh thần và hoạt động mưu sinh trên biển.
- Địa điểm: Lăng Cá Ông Thắng Tam, TP. Vũng Tàu.
- Thời gian: Tổ chức vào tháng 2 – 3 âm lịch.
Lễ hội mang đậm tính cổ truyền với phần lễ diễn ra trang nghiêm tại lăng. Sau đó là phần hội rộn ràng với đua thuyền, múa lân – sư – rồng, hát bội và đặc biệt là hát bả trạo, loại hình diễn xướng đặc trưng của ngư dân miền biển.
Các nghi thức chính trong lễ hội Nghinh Ông
Lễ hội Nghinh Ông gồm hai phần chính: phần lễ trang nghiêm và phần hội rộn ràng, tạo nên một tổng thể hài hòa giữa tín ngưỡng và văn hoá dân gian.
3 nghi lễ trong phần lễ hội Nghinh Ông
Phần lễ của Lễ hội Nghinh Ông được tổ chức trang nghiêm và tuần tự theo ba giai nghi lễ chính: lễ nghinh Ông ngoài biển, lễ rước sắc – tế lễ trong lăng, và các nghi lễ phụ. Mỗi nghi thức đều mang ý nghĩa sâu sắc, gắn với tín ngưỡng thờ Cá Ông của cộng đồng ngư dân.
1. Lễ Nghinh Ông ngoài biển
Lễ Nghinh Ông ngoài biển là nghi thức quan trọng và đặc sắc nhất:
- Đoàn thuyền gồm hàng chục tàu cá trang trí cờ hoa rực rỡ.
- Thuyền chính (tàu lễ) mang theo bàn thờ Cá Ông.
- Đoàn thuyền chạy ra biển để “rước Ông” – mời thần linh về lăng.
Nghi thức này thể hiện lòng kính trọng và cầu mong Ông phù hộ năm mới bình an.
2. Lễ rước sắc – lễ tế tại lăng Ông
Sau khi rước Ông về đất liền, lễ rước sắc thần và tế lễ diễn ra trong không khí trang nghiêm:
- Dâng hương.
- Đọc văn tế.
- Lễ cúng gia quan, cúng tiền hiền – hậu hiền.
Ý nghĩa chính: Tôn vinh công đức của Nam Hải Đại Tướng Quân và cầu bình an cho ngư dân.
3. Các nghi lễ phụ
Bên cạnh các nghi thức chính, lễ hội còn có một số nghi lễ mang tính tâm linh đặc trưng:
- Cúng biển: cầu cho biển yên sóng lặng.
- Cầu an – cầu ngư: mong cá tôm đầy khoang, người dân mạnh khỏe.
Phần hội với các hoạt động đặc sắc
Sau phần lễ, phần hội diễn ra sôi nổi, thu hút đông đảo du khách và người dân.
- Đua thuyền truyền thống: thể hiện sức mạnh và tinh thần đoàn kết.
- Hát bội, múa lân – sư – rồng: mang đậm màu sắc tín ngưỡng.
- Hát bả trạo: nghi thức diễn xướng dân gian độc đáo để ca ngợi biển cả.
- Chợ hội: bày bán sản vật, hải sản tươi sống và đồ lưu niệm.
Không khí lễ hội vừa linh thiêng vừa rộn ràng, tạo trải nghiệm khó quên cho du khách.
Kinh nghiệm tham dự Lễ hội Nghinh Ông
Để chuyến tham dự lễ hội Nghinh Ông được trọn vẹn và thuận lợi, bạn có thể tham khảo những gợi ý dưới đây về thời điểm nên đi, những vật dụng cần chuẩn bị, các quy tắc cần lưu ý cũng như địa điểm ăn uống – check-in nổi bật.
Nên đi khi nào?
Nếu muốn tham gia lễ hội Nghinh Ông, bạn nên đi từ sáng sớm và lựa chọn ngày diễn ra nghi thức rước Ông ngoài biển để có trải nghiệm trọn vẹn nhất.
Cần chuẩn bị những gì?
- Mũ nón, kem chống nắng.
- Máy ảnh hoặc điện thoại để ghi lại khoảnh khắc rực rỡ.
- Quần áo thoải mái, giày dễ di chuyển.
Quy tắc – điều kiêng kỵ
- Không nói tục trong khu vực lăng.
- Không xâm phạm đồ thờ cúng.
- Không chen lấn, xô đẩy trong lễ rước sắc.
Gợi ý ăn uống – check-in
- Hải sản tươi sống tại các làng chài.
- Homestay, resort gần biển.
- Các điểm check-in: lăng Ông, bãi biển, thuyền rước Ông.
Kết luận
Lễ hội Nghinh Ông là di sản văn hoá quý báu, phản ánh đời sống tinh thần phong phú của cư dân ven biển Việt Nam. Nếu bạn muốn khám phá vẻ đẹp văn hóa biển đảo Việt Nam, lễ hội Nghinh Ông chắc chắn là một trải nghiệm không thể bỏ qua.