Dự thảo nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương đang nhận được sự quan tâm đặc biệt từ Quốc hội, thể hiện tầm nhìn chiến lược về phát triển đô thị và kinh tế của đất nước. Việc nâng cấp hai địa phương này lên thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ là sự công nhận những thành tựu vượt trội mà còn mở ra cơ hội bứt phá, khẳng định vị thế là động lực tăng trưởng quan trọng của vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước.
Sự cần thiết của mô hình hành chính mới
Đại biểu Trương Hồ Hải (đoàn An Giang) nhấn mạnh rằng mô hình hành chính cấp tỉnh hiện nay đã trở nên chật hẹp, không còn phù hợp với quy mô và tốc độ phát triển mạnh mẽ của Quảng Ninh và Bắc Ninh. Cả hai địa phương đều sở hữu những lợi thế đặc biệt và đóng góp đáng kể vào nền kinh tế quốc gia.
Bắc Ninh: Trung tâm công nghiệp công nghệ cao hàng đầu
Bắc Ninh, với vị trí đắc địa tiếp giáp Hà Nội, đã trở thành một trung tâm công nghiệp và công nghệ phát triển vượt bậc. Sự hiện diện của nhiều tập đoàn kinh tế lớn đã giúp tỉnh này vươn lên đứng thứ hai cả nước về thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Theo tờ trình của Chính phủ, Bắc Ninh có quy mô kinh tế đứng thứ 5 cả nước, thứ 3 trong vùng Đồng bằng sông Hồng. Tốc độ tăng trưởng GRDP ấn tượng đạt 10,27% và thu ngân sách hơn 123.600 tỷ đồng, minh chứng cho tiềm lực kinh tế mạnh mẽ của địa phương này.
Quảng Ninh: Cửa ngõ chiến lược với tiềm năng đa dạng
Trong khi đó, Quảng Ninh được đánh giá cao nhờ vị trí chiến lược, sở hữu di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long và hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại. Đây là địa phương có nhiều lợi thế phát triển du lịch, kinh tế biển và kinh tế cửa khẩu. Quảng Ninh hiện đứng thứ 7 cả nước về quy mô kinh tế và thứ 4 trong vùng Đồng bằng sông Hồng. Với tăng trưởng GRDP đạt 11,89% và thu ngân sách hơn 85.909 tỷ đồng, Quảng Ninh cũng đang khẳng định vai trò là một cực tăng trưởng năng động.
Cả hai địa phương đều đáp ứng đầy đủ 5 điều kiện và 7 tiêu chuẩn theo quy định để được thành lập thành phố trực thuộc Trung ương. Đặc biệt, chủ trương này đã nhận được sự đồng ý của Ban Chấp hành Trung ương và Bộ Chính trị, thể hiện quyết tâm cao của Đảng và Nhà nước trong việc tạo động lực mới cho sự phát triển.
Hai mô hình phát triển khác biệt và đột phá
Đại biểu Nguyễn Minh Tâm, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị, đã đưa ra những định hướng phát triển cụ thể, phù hợp với đặc thù riêng của từng địa phương, phác thảo hai mô hình đô thị hoàn toàn khác biệt nhưng đều hướng tới sự phát triển bền vững và hiện đại.
Quảng Ninh: Hướng tới đô thị di sản, kinh tế biển và an ninh biên giới đa cực
Đại biểu Nguyễn Minh Tâm đề xuất Quảng Ninh nên định hướng phát triển theo mô hình đô thị di sản, kinh tế biển và an ninh biên giới đa cực. Đây là một định hướng phù hợp với những lợi thế nổi bật của tỉnh.
Lợi thế chiến lược và cấu trúc kinh tế đặc thù:
Quảng Ninh sở hữu hệ thống giao thông hiện đại, giữ vai trò cửa ngõ quan trọng kết nối ASEAN với khu vực Đông Bắc Á. Cấu trúc kinh tế của địa phương gắn liền với kinh tế biển, các di sản nổi tiếng như Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long, Yên Tử và hoạt động sôi động tại cửa khẩu Móng Cái. Tuy nhiên, sự phát triển đô thị của Quảng Ninh kéo dài theo chuỗi, không có một lõi trung tâm đơn nhất như các đô thị truyền thống, đặt ra thách thức trong quản lý và phát triển.
Thách thức và giải pháp hài hòa:
Trước thực trạng này, Quảng Ninh phải đối mặt với bài toán lớn là giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn các di sản thiên nhiên quý giá với phát triển công nghiệp, cảng biển và quản trị khu vực ven biển, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang diễn ra phức tạp.
Đại biểu Tâm đề nghị Quảng Ninh cần phát huy mạnh mẽ vai trò dẫn dắt trong phát triển kinh tế xanh, kiểm soát môi trường nghiêm ngặt tại vùng đệm di sản. Đồng thời, địa phương cần đẩy mạnh phát triển du lịch sinh thái, công nghiệp văn hóa và kinh tế ban đêm để đa dạng hóa nguồn thu và nâng cao chất lượng cuộc sống. Với vị trí có cả biên giới trên bộ và trên biển, Quảng Ninh cũng cần kết hợp chặt chẽ phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng, an ninh, giữ vững chủ quyền quốc gia.
Bắc Ninh: Mô hình đô thị bán dẫn, công nghiệp công nghệ cao gắn với bản sắc Kinh Bắc
Đối với Bắc Ninh, đại biểu Nguyễn Minh Tâm đề xuất mô hình đô thị bán dẫn, công nghiệp công nghệ cao gắn liền với bản sắc văn hóa Kinh Bắc. Đây là một tầm nhìn táo bạo, khai thác triệt để lợi thế về công nghiệp và công nghệ của tỉnh.
Chuyển đổi từ gia công sang nghiên cứu và phát triển:
Đại biểu nhấn mạnh rằng Bắc Ninh cần có sự chuyển đổi mạnh mẽ từ việc chỉ tập trung vào gia công, lắp ráp sang nghiên cứu và phát triển công nghệ cao, đặc biệt là trong lĩnh vực bán dẫn. Để thực hiện điều này, địa phương cần xây dựng các chính sách thu hút nhân tài và liên kết chặt chẽ với các trường đại học hàng đầu để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của ngành công nghiệp bán dẫn.
Đô thị hóa có bản sắc và bền vững:
Đặc biệt, quá trình đô thị hóa tại Bắc Ninh phải dành không gian thỏa đáng để bảo tồn và phát huy giá trị của di sản Quan họ, một nét văn hóa đặc trưng của vùng Kinh Bắc. Việc kết nối các đô thị với vùng sinh thái và nông nghiệp công nghệ cao cũng là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững, tránh tình trạng bê tông hóa tràn lan. Đại biểu Tâm khẳng định: “Việc đô thị hóa Bắc Ninh không được phép biến nơi đây thành những khối bê tông vô hồn”, một lời nhắc nhở quan trọng về tầm quan trọng của việc duy trì bản sắc và không gian sống xanh.
Xử lý tài sản công và chuẩn bị nguồn nhân lực
Bên cạnh định hướng phát triển, đại biểu Nguyễn Minh Tâm cũng đề nghị hai địa phương sớm xây dựng phương án xử lý tài sản công và trụ sở dôi dư phát sinh sau quá trình sắp xếp, tổ chức lại bộ máy.
Ưu tiên mục đích dân sinh cho trụ sở dôi dư:
Theo đại biểu, các cơ quan chuyên môn cần rà soát công khai và minh bạch, ưu tiên chuyển đổi các trụ sở không còn sử dụng thành các công trình phục vụ mục đích dân sinh như trường mầm non, cơ sở y tế, công viên hoặc trung tâm bảo tồn văn hóa cộng đồng. Đây là một giải pháp thiết thực, tránh tình trạng lãng phí tài sản công và đồng thời giải quyết nhu cầu về không gian sinh hoạt và dịch vụ thiết yếu cho người dân, đặc biệt là công nhân tại các khu công nghiệp. Đại biểu nhấn mạnh rằng việc để trụ sở bỏ hoang trong khi người dân còn thiếu thốn là điều không nên xảy ra.
Ổn định tổ chức và nâng cao năng lực cán bộ:
Về nhân sự, đại biểu tán thành việc giữ ổn định tổ chức và nhân sự trong giai đoạn đầu để tránh xáo trộn không đáng có. Tuy nhiên, đại biểu cũng đề nghị cán bộ, công chức cấp xã, phường cần sớm được bồi dưỡng kỹ năng quản trị chính quyền đô thị và chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính. Đặc biệt, Quảng Ninh cần quan tâm đào tạo cán bộ người dân tộc thiểu số ở khu vực miền núi, biên giới, đảm bảo sự công bằng và nâng cao năng lực lãnh đạo tại những vùng đặc thù này.
Cơ cấu hành chính và lộ trình triển khai
Theo phương án Chính phủ trình, thành phố Quảng Ninh sau khi thành lập sẽ có 54 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu. Thành phố Bắc Ninh sẽ có 99 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 45 phường và 54 xã.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đã đề nghị hai địa phương khẩn trương chuẩn bị kiện toàn tổ chức, thay đổi con dấu và bảo đảm các điều kiện vận hành chính quyền đô thị một cách thông suốt và hiệu quả. Cơ quan thẩm tra cũng đã tán thành để nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh có hiệu lực từ ngày 1/9, còn thành phố Bắc Ninh từ ngày 20/9, tạo ra lộ trình rõ ràng cho quá trình chuyển đổi.
Tóm lại: Việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương không chỉ là sự khẳng định vị thế và thành tựu phát triển của hai địa phương, mà còn là bước đi chiến lược nhằm tạo động lực mới, khai thác tối đa tiềm năng, hướng tới xây dựng những mô hình đô thị hiện đại, bền vững và có bản sắc riêng biệt, đóng góp quan trọng vào sự phát triển chung của đất nước.