Thừa Thiên Huế – Tuyến đường 71, một dải lụa dài hơn 70km uốn lượn qua núi rừng hùng vĩ của Thừa Thiên Huế, không chỉ là một con đường huyết mạch nối liền hai vùng đất mà còn là minh chứng sống động cho những trang sử hào hùng của dân tộc. Từ chiến trường khói lửa đến hiện tại phát triển kinh tế, tuyến đường này mang trong mình những câu chuyện về sự hy sinh, cống hiến và khát vọng vươn lên.
Hành Trình Lịch Sử Của Tuyến Đường 71
Được xây dựng trong giai đoạn 1967-1971, tuyến đường 71 có vai trò chiến lược trên tuyến vận tải quân sự Trường Sơn. Con đường này nối liền xã Phong Mỹ, huyện Phong Điền (nay là phường Phong Điền) với xã biên giới Hồng Vân, huyện A Lưới (nay là xã A Lưới 1), thành phố Huế. Hàng ngàn cán bộ, chiến sĩ, thanh niên xung phong và dân quân hỏa tuyến đã đổ mồ hôi, xương máu để xây dựng nên con đường này, góp phần quan trọng vào chiến thắng giải phóng Huế và miền Nam, thống nhất đất nước.
Trong chiến dịch Xuân 1975 lịch sử, đường 71 đã phát huy tối đa vai trò của mình. Đây là con đường tiến quân thần tốc của các đơn vị từ phía Bắc Huế, trực tiếp tham gia giải phóng quận lỵ Phong Điền. Để ghi nhớ và vinh danh những đóng góp to lớn này, điểm di tích Ngã ba đường 71 – đường 14B, thuộc địa phận xã A Lưới 1, đã được Nhà nước công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia vào năm 1991.
Bi Kịch Sạt Lở Đất và Nghĩa Trang Liệt Sĩ
Tháng 10 năm 2020, một thảm kịch đã xảy ra trên cung đường lịch sử này. Ngày 13/10/2020, vụ sạt lở đất nghiêm trọng tại Tiểu khu 67 đã cướp đi sinh mạng của 13 cán bộ, chiến sĩ thuộc Bộ Quốc phòng, Quân khu 4 và tỉnh Thừa Thiên Huế (cũ). Họ là những người đang trên đường làm nhiệm vụ cứu hộ các công nhân bị mất tích tại nhà máy thủy điện Rào Trăng 3. Những người con ưu tú của Tổ quốc đã anh dũng hy sinh và sau đó được công nhận là liệt sĩ.
Để tri ân, ghi công, tưởng nhớ các liệt sĩ đã hy sinh, vào năm 2022, Quân khu 4 đã phối hợp với UBND thành phố Huế xây dựng Nhà tưởng niệm liệt sĩ tại Tiểu khu 67, đoạn km15 trên đường 71. Công trình này không chỉ là nơi tưởng niệm mà còn là một di tích lịch sử cấp thành phố, được công nhận bởi Chủ tịch UBND thành phố Huế.
Nhà tưởng niệm tọa lạc trên khu đất rộng hơn 1,8ha, bao gồm các hạng mục ý nghĩa như nhà tưởng niệm, bia Tổ quốc ghi công, sân vườn, đường nội bộ, bãi đỗ xe và hệ thống chiếu sáng năng lượng mặt trời. Đặc biệt, vị trí xây dựng Nhà tưởng niệm chính là nền đất của Trạm kiểm lâm sông Bồ (nay là Trạm quản lý bảo vệ rừng Phong Điền), nơi đã bị đất đá vùi lấp trong vụ sạt lở định mệnh.
Chính quyền thành phố Huế đã giao UBND phường Phong Điền thực hiện công tác bảo vệ di tích, khoanh vùng bảo vệ, cắm mốc giới, thành lập ban quản lý và nghiêm cấm mọi hoạt động trái phép trong khu vực. Khu am thờ được lập tạm sau vụ sạt lở năm 2020 vẫn được giữ lại, là nơi để các tổ chức, cá nhân đến dâng hương tưởng nhớ.
Những Người Gìn Giữ Di Tích Và Kỳ Quan Thiên Nhiên
Cán bộ, nhân viên Trạm quản lý bảo vệ rừng Phong Điền, dưới sự dẫn dắt của Trạm trưởng Trần Hậu, luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến việc chăm sóc, bảo vệ khu tưởng niệm. Họ còn lập một bảng thông báo lớn với số điện thoại của Trạm trưởng để sẵn sàng hỗ trợ khi cần thiết. Những việc làm này hoàn toàn xuất phát từ tấm lòng tri ân sâu sắc đối với các anh hùng liệt sĩ.
Một điều khá thú vị và khiến nhiều người suy ngẫm là sự xuất hiện của bốn tổ ong vò vẽ trên trần Nhà tưởng niệm, ngay phía trên bia Tổ quốc ghi công. Những tổ ong này có kích thước và vị trí gần như nhau, được nhiều người xem như những “vệ sĩ” đặc biệt của di tích. Ông Trần Hậu cho biết, từ khi Nhà tưởng niệm được xây dựng, các đàn ong vò vẽ tự nhiên đã đến làm tổ. Chúng là loài ong vò vẽ trời, có kích thước nhỏ và hiền lành hơn, chưa từng gây hại cho bất kỳ ai. Sự hiện diện của đàn ong được xem như một dấu hiệu đặc biệt, mang ý nghĩa tâm linh và sự bảo hộ cho khu tưởng niệm.
Dốc Ba Trục: Điểm Tựa Lịch Sử Và Văn Hóa
Bên cạnh Nhà tưởng niệm liệt sĩ tại Tiểu khu 67, ngay đầu tuyến đường 71 còn có một di tích lịch sử quan trọng khác là dốc Ba Trục, thuộc tổ dân phố Bình An, phường Phong Điền. Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, dốc Ba Trục là nơi diễn ra nhiều trận đánh ác liệt, đồng thời là cửa ngõ ra vào căn cứ địa cách mạng của nhiều trung đoàn chủ lực, nơi các lãnh đạo Trung ương thường dừng chân.
Năm 2015, dốc Ba Trục được UBND tỉnh Thừa Thiên Huế xếp hạng là di tích lịch sử cấp tỉnh. Hai năm sau, chính quyền địa phương đã xây dựng nhà bia tưởng niệm, cùng với 189 bậc thang lên xuống và 5 trạm nghỉ chân, tạo nên một không gian trang nghiêm để tưởng nhớ.
Những Thách Thức Và Tương Lai Của Tuyến Đường 71
Ngày nay, tuyến đường 71 không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế – xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng. Dọc theo tuyến đường này, trên sông Rào Trăng (thượng nguồn sông Bồ), có 4 nhà máy thủy điện bậc thang. Tuy nhiên, tuyến đường thường xuyên đối mặt với những thách thức từ thiên nhiên. Do đi qua khu vực đồi núi cao, thung lũng hẹp, đường 71 thường xuyên bị ảnh hưởng bởi mưa lũ, gây sạt lở taluy, xói mòn bê tông, cuốn trôi cầu, cống, ngầm tràn. Nhiều đoạn đường vẫn đang trong quá trình khắc phục tạm thời sau các đợt mưa lũ lớn.
Đặc biệt, vụ sạt lở đất nghiêm trọng vào ngày 12/10/2020 tại khu vực nhà máy thủy điện Rào Trăng 3 đã khiến 17 công nhân mất tích. Đoàn cứu hộ gồm các chiến sĩ quân đội và cán bộ địa phương đã lên đường ứng cứu. Tuy nhiên, khi đến km15, do trời tối, mưa lớn, đoàn đã gặp nạn tại Trạm Kiểm lâm sông Bồ vào lúc 00h5 ngày 13/10/2020, khiến 13 người hy sinh. Tại vị trí xảy ra vụ sạt lở, một nhà bia đã được xây dựng để tưởng niệm các nạn nhân. Hiện tại, lực lượng chức năng mới tìm thấy 6 thi thể công nhân, 11 người còn lại vẫn mất tích.
Nhận thức được tầm quan trọng và những khó khăn trên tuyến đường 71, vào năm 2025, thành phố Huế đã kiến nghị Trung ương cho phép đầu tư nâng cấp. Tổng kinh phí dự kiến cho dự án này là 5.500 tỷ đồng. Chính phủ đã chỉ đạo về việc đầu tư nâng cấp tuyến đường này trong giai đoạn 2026-2030. Dự án này được kỳ vọng sẽ thu hút đầu tư, thúc đẩy phát triển liên vùng và đặc biệt là giúp nước bạn Lào có thể tiếp cận cảng biển.
Ý Nghĩa Sâu Sắc Của Công Trình Tưởng Niệm
Đại tá Nguyễn Đình Khoa, Phó Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Huế, nhấn mạnh ý nghĩa quan trọng của công trình Nhà tưởng niệm liệt sĩ tại Tiểu khu 67. Công trình này tiếp tục khẳng định những giá trị lịch sử của tuyến đường 71 và ghi nhận sự hy sinh, cống hiến xương máu của các anh hùng liệt sĩ.
Lễ khánh thành Nhà tưởng niệm liệt sĩ được tổ chức đúng vào dịp kỷ niệm 76 năm ngày Thương binh – Liệt sĩ (27/7/2023). Sự xuất hiện của bốn tổ ong vò vẽ đều nhau, hiền lành tại bốn góc trần nhà tưởng niệm đã khiến thân nhân liệt sĩ, các đại biểu tham dự lễ khánh thành và dâng hương trong dịp kỷ niệm ngày thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam (22/12/2023) vô cùng ngạc nhiên và xúc động. Nhiều nhà sư đã nhận định rằng đây là điềm lành, những bầy ong như “đội quân hộ vệ” đang bảo vệ di tích.
Tóm lại, tuyến đường 71 là một biểu tượng sống động của lịch sử, là nơi ghi dấu những hy sinh anh dũng, là điểm tựa cho sự phát triển kinh tế – xã hội và là minh chứng cho lòng tri ân, tưởng nhớ đối với các thế hệ đi trước.