Nổi tiếng với hương vị khác lạ và cách thưởng thức độc đáo, bún hến Mai Xá, đặc sản của làng cổ Mai Xá (Quảng Trị), đã vinh dự lọt vào Top 100 món ăn tiêu biểu của Việt Nam giai đoạn 2020-2021. Món ăn này không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương mà còn là điểm nhấn ẩm thực thu hút du khách, mang đến trải nghiệm khó quên về một vùng đất giàu truyền thống và văn hóa.
Làng Mai Xá: Nơi Hội Tụ Tinh Hoa Ẩm Thực
Làng Mai Xá, nằm trên tuyến Quốc lộ 9, từ lâu đã được biết đến là một trong những ngôi làng cổ kính tọa lạc tại ngã ba của ba con sông lớn ở Quảng Trị: sông Hiếu, sông Thạch Hãn và sông Cánh Hòm. Vùng quê yên bình này không chỉ sở hữu vẻ đẹp tự nhiên mà còn nổi tiếng với hai món ăn độc đáo: bánh hộc và bún hến Mai Xá. Trong đó, bún hến Mai Xá đặc biệt gây ấn tượng với thực khách bởi cách ăn khác biệt, tạo nên hương vị khó quên và đưa món ăn này lên tầm cao mới, được công nhận trên bản đồ ẩm thực quốc gia.
Hành Trình Vươn Tới Danh Hiệu: Câu Chuyện Của Bà Bùi Thị Bòn
Bà Bùi Thị Bòn, một trong những người đầu tiên và là biểu tượng của món bún hến Mai Xá, đã gắn bó với nghề bán món ăn này gần 30 năm. Cửa hàng của bà, đặt tại thôn Mai Xá, xã Cửa Việt, là một trong những điểm đến không thể bỏ qua cho những ai muốn thưởng thức hương vị nguyên bản. Bà Bòn kể lại, gia đình bà bắt đầu bán bún hến từ năm 1999. Ban đầu, họ kinh doanh bún bò nhưng không mấy hiệu quả. Với sự sáng tạo và thử nghiệm, bà đã biến tấu món bún hến ăn kèm xì dầu, nước tương và rau sống.
“Năm 1999, gia đình tôi bán bún bò nhưng không hiệu quả lắm. Tôi làm thử món bún hến ăn cùng với xì dầu, nước tương và rau sống. Ban đầu cũng có người cười vì cách ăn khác lạ, nhưng về sau quán nhà tôi được nhiều người tìm đến chỉ vì món ăn này,” bà Bòn chia sẻ, nhớ lại những ngày đầu đầy khó khăn nhưng cũng tràn đầy hy vọng. Chính sự kiên trì và độc đáo đã giúp bà Bòn tạo nên một thương hiệu riêng, thu hút đông đảo thực khách.
Nét Độc Đáo Của Bún Hến Mai Xá: Từ Nguyên Liệu Đến Cách Chế Biến
Mặc dù mang tên “bún hến,” nhưng nguyên liệu chính của món ăn này lại là “chắt chắt” – một loài cùng họ với hến nhưng có kích thước nhỏ hơn. Những con chắt chắt tươi ngon được cào từ sông Hiếu và sông Thạch Hãn, sau đó được đưa về chế biến tỉ mỉ. Quy trình bao gồm tách vỏ, luộc chín và giữ lại phần nước luộc đậm đà để ăn cùng bún. Đây là yếu tố quan trọng tạo nên vị ngọt thanh tự nhiên cho món ăn.
Điểm khác biệt rõ rệt nhất của bún hến Mai Xá so với các món bún hến khác, đặc biệt là bún hến Huế, nằm ở cách pha gia vị và cách thưởng thức. Bà Bòn giải thích: “Nếu bún hến ở Huế trộn với nước ruốc, môn, bắp chuối… thì bún Mai Xá trộn với xì dầu, tương ớt cùng một ít rau mùi, lạc và ăn kèm với rau sống.” Sự kết hợp giữa vị mặn của xì dầu, vị cay nồng của tương ớt, bùi bùi của lạc rang, thơm của rau mùi và tươi mát của rau sống tạo nên một bản hòa tấu hương vị độc đáo, kích thích vị giác và để lại ấn tượng khó phai.
Giá Cả Và Sức Hút Với Du Khách
Mỗi tô bún hến Mai Xá có giá 20.000 đồng, một mức giá phải chăng để thưởng thức một món ăn đặc sản. Quán của bà Bòn mỗi ngày có thể bán từ 50 đến 70 tô, chứng tỏ sức hút mạnh mẽ của món ăn này đối với cả người dân địa phương và du khách. Ngoài bún hến, thực khách còn có thể gọi thêm hến xào với giá từ 40.000 đến 50.000 đồng/phần, bổ sung thêm sự đa dạng cho bữa ăn.
Bún Hến Mai Xá Lọt Top 100 Món Ăn Tiêu Biểu Việt Nam
Vào năm 2021, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (Vietkings) và Tổ chức Top Việt Nam (VietTop) đã chính thức công bố danh sách Top 100 món ăn đặc sản và Top 100 đặc sản quà tặng (giai đoạn 2020-2021). Danh sách này vinh danh những món ngon, sản vật độc đáo trên khắp cả nước. Trong số đó, tỉnh Quảng Trị cũ có ba món ăn xuất sắc lọt vào Top 100, bao gồm: bún hến Mai Xá, nem chợ Sãi và cháo cá vạt giường. Việc bún hến Mai Xá được công nhận là một minh chứng rõ ràng cho giá trị văn hóa và ẩm thực mà món ăn này mang lại.
Tóm lại, bún hến Mai Xá không chỉ là một món ăn mà còn là biểu tượng của làng cổ Mai Xá, nơi kết tinh sự sáng tạo, truyền thống và tình yêu ẩm thực của người dân Quảng Trị, mang đến một trải nghiệm vị giác khó quên và khẳng định vị thế trong bản đồ ẩm thực Việt Nam.