Bà Nguyễn Thị Định là nữ Thiếu tướng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam và là một trong những nữ lãnh đạo tiêu biểu của cách mạng Việt Nam. Sinh ra tại Bến Tre, bà gắn liền với phong trào Đồng Khởi năm 1960 và được biết đến là thủ lĩnh của lực lượng “Đội quân tóc dài”.
Không chỉ có nhiều đóng góp trong kháng chiến chống Mỹ, bà còn giữ nhiều cương vị lãnh đạo quan trọng sau ngày đất nước thống nhất, góp phần thúc đẩy sự phát triển của phong trào phụ nữ Việt Nam.
Tiểu sử bà Nguyễn Thị Định
Cuộc đời của bà Nguyễn Thị Định gắn liền với nhiều giai đoạn quan trọng của lịch sử dân tộc. Từ một cô gái sinh ra trong vùng quê giàu truyền thống yêu nước ở Bến Tre, bà đã sớm tham gia cách mạng, trải qua nhiều thử thách và trở thành một trong những nữ lãnh đạo tiêu biểu của Việt Nam.
Quê hương và tuổi thơ
Bà Nguyễn Thị Định (bí danh Ba Định, Út Định) sinh ngày 15/3/1920 tại xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre trong một gia đình nông dân giàu lòng yêu nước. Do hoàn cảnh gia đình khó khăn, bà không được đi học chính quy mà tự học chữ tại nhà dưới sự chỉ dạy của người anh ruột là ông Ba Chẩn.
Chính việc chứng kiến cảnh thực dân Pháp đàn áp tàn bạo người dân và các chiến sĩ cách mạng đã sớm nung nấu trong bà tinh thần yêu nước. Năm 16 tuổi, bà bắt đầu tham gia các hoạt động liên lạc, rải truyền đơn tại địa phương.
Đến năm 1938, ở tuổi 18, bà chính thức được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.
Những mất mát riêng tư và ý chí sắt đá của người chiến sĩ cách mạng
Năm 1938, bà kết hôn với ông Nguyễn Văn Bích, một cán bộ cách mạng tại địa phương. Tuy nhiên, hạnh phúc gia đình diễn ra ngắn ngủi khi thực dân Pháp tiến hành khủng bố khốc liệt. Chồng bà bị địch bắt và đày ra Côn Đảo, sau đó hy sinh tại đây.
Bản thân bà Nguyễn Thị Định cũng bị bắt giam vào năm 1940 và đày lên nhà tù Bà Rá. Trải qua 3 năm giam cầm với những đòn tra tấn dã man của kẻ thù, bà vẫn giữ vững khí tiết cách mạng.
Năm 1943, do đau ốm nặng, địch buộc phải cho bà về quản thúc tại địa phương. Vượt qua nỗi đau mất chồng, bà tiếp tục bắt liên lạc với tổ chức và tham gia giành chính quyền trong Cách mạng tháng Tám năm 1945 tại Bến Tre.
Nữ tướng Nguyễn Thị Định và những chiến công lẫy lừng trong kháng chiến chống Mỹ
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, bà Nguyễn Thị Định giữ nhiều trọng trách quan trọng và có những đóng góp nổi bật đối với phong trào cách mạng miền Nam.
Tên tuổi của bà gắn liền với phong trào Đồng Khởi Bến Tre, sự ra đời của Đội quân tóc dài và cương vị Phó Tư lệnh Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam.
Huyền thoại “Đội quân tóc dài” và phong trào Đồng Khởi Bến Tre (1960)
Năm 1960, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Tỉnh ủy Bến Tre mà bà Nguyễn Thị Định là một trong những nhà lãnh đạo chủ chốt, phong trào Đồng Khởi đã bùng nổ. Cuộc nổi dậy này đã đập tan bộ máy kìm kẹp của chính quyền tay sai ở nhiều vùng nông thôn.
Trong phong trào này, “Đội quân tóc dài” đã ra đời và phát triển mạnh mẽ. Đây là lực lượng đấu tranh chính trị trực diện của phụ nữ, áp dụng phương châm “ba mũi giáp công” gồm: đấu tranh chính trị, vũ trang và binh vận.
Sự mưu trí, dũng cảm của Đội quân tóc dài dưới sự lãnh đạo của bà đã trở thành nỗi khiếp sợ của quân đội đối phương và là biểu tượng độc đáo của chiến tranh nhân dân Việt Nam
Nữ tướng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam
Nhờ năng lực chỉ huy xuất sắc, năm 1965, bà Nguyễn Thị Định được Bộ Chính trị bổ nhiệm giữ chức vụ Phó Tổng Tư lệnh Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam.
Năm 1974, bà được phong quân hàm Thiếu tướng, trở thành nữ tướng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam.
Sự ghi nhận này hoàn toàn tương xứng với những đóng góp của bà trên chiến trường. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành những lời ca ngợi trân trọng nhất cho bà:
“Phó Tổng Tư lệnh Quân Giải phóng là cô Nguyễn Thị Định. Cả thế giới chỉ nước ta có vị tướng quân gái như vậy. Thật là vẻ vang cho miền Nam, cho cả dân tộc ta”.
Cống hiến của bà Nguyễn Thị Định sau ngày đất nước thống nhất
Sau khi chiến tranh kết thúc, bà Nguyễn Thị Định tiếp tục cống hiến hết mình cho công cuộc tái thiết đất nước trên nhiều cương vị lãnh đạo cốt cán.
Người thủ lĩnh xuất sắc của phong trào phụ nữ Việt Nam
Bà đảm nhiệm cương vị Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam từ năm 1982 đến 1992. Trong suốt thời gian này, bà luôn đi sâu đi sát cơ sở, khởi xướng nhiều phong trào hành động thiết thực nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của phụ nữ, thúc đẩy bình đẳng giới, hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế và chăm sóc gia đình.
Nữ Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước tận tụy
Bên cạnh công tác phụ nữ, bà còn đảm nhận chức vụ Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa IV, V, VI), Đại biểu Quốc hội nhiều khóa và Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước (tương đương Phó Chủ tịch nước ngày nay).
Trên cương vị này, bà tích cực tham gia các hoạt động lập pháp, thực hiện công tác đối ngoại và đặc biệt quan tâm đến chính sách đền ơn đáp nghĩa, chăm lo cho các gia đình có công với cách mạng, thương bệnh binh và các bà mẹ Việt Nam anh hùng.
Những dấu mốc quan trọng trong cuộc đời Nữ tướng Nguyễn Thị Định
| Thời gian | Dấu mốc trong cuộc đời và sự nghiệp của bà Nguyễn Thị Định |
| 1936 | Tham gia các phong trào đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ khi mới 16 tuổi. |
| 1938 | Được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. |
| 1940 | Bị thực dân Pháp bắt giam tại nhà tù Bà Rá (nay thuộc tỉnh Bình Phước). |
| 1943 | Ra tù, tiếp tục hoạt động cách mạng tại Châu Thành và tham gia lãnh đạo khởi nghĩa giành chính quyền ở Bến Tre trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945. |
| 1946 | Bí mật vượt biển ra Hà Nội để báo cáo tình hình cách mạng miền Nam với Trung ương. |
| 1947–1954 | Giữ các chức vụ: Ủy viên Ban Chấp hành Phụ nữ Cứu quốc Nam Bộ, Tỉnh ủy viên và Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bến Tre. |
| 1960 | Trên cương vị Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre, lãnh đạo phong trào Đồng Khởi, góp phần tạo bước ngoặt cho cách mạng miền Nam. |
| 1961–1964 | Là Ủy viên Khu ủy Khu 8 và Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. |
| 1965 | Được bầu làm Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng miền Nam Việt Nam. |
| 1965–1975 | Giữ chức Phó Tư lệnh Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam, đồng thời là Ủy viên Quân ủy Quân Giải phóng miền Nam. |
| 1974 | Được phong quân hàm Thiếu tướng, trở thành nữ tướng đầu tiên của Việt Nam. |
| 5/1982 – 5/1992 | Giữ chức Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam khóa V và khóa VI. |
| 6/1987 – 8/1992 | Đảm nhiệm cương vị Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước. |
Di sản và sự tri ân của thế hệ sau đối với vị nữ tướng huyền thoại
Nữ tướng Nguyễn Thị Định qua đời ngày 26/8/1992 tại TP. Hồ Chí Minh, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho đồng bào và chiến sĩ cả nước.
Nhằm tri ân những cống hiến đặc biệt xuất sắc của bà, ngày 30/8/1995, bà Nguyễn Thị Định được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đồng thời, bà cũng được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý khác như Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Quân công hạng Nhất.
Ngày nay, tên của bà được trân trọng đặt cho nhiều tuyến đường, trường học và quỹ học bổng trên khắp cả nước.
Đền thờ và Khu lưu niệm Thiếu tướng Nguyễn Thị Định tại quê hương Giồng Trôm, Bến Tre đã trở thành một địa chỉ đỏ, nơi giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần kiên cường cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau.
Lời kết
Cuộc đời của bà Nguyễn Thị Định là một tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước, ý chí kiên cường và lòng nhân hậu của người phụ nữ Việt Nam. Những chiến công của bà cùng Đội quân tóc dài sẽ luôn là một phần son sắt trong trang sử vàng dân tộc.
Để tìm hiểu thêm về những người phụ nữ quả cảm khác đã góp phần làm nên chiến thắng lịch sử của dân tộc, bạn có thể tham khảo bài viết tổng hợp của chúng tôi về các nữ anh hùng tiêu biểu trong kháng chiến chống Mỹ.