Tại phiên chợ ẩm thực vùng cao A Lưới, món cháo đoàn kết không chỉ đơn thuần là một món ăn, mà còn thể hiện sự đoàn tụ và gắn kết của các dân tộc sinh sống trên mảnh đất này.
Cháo đoàn kết được biết đến như một phần không thể thiếu trong văn hóa ẩm thực của các đồng bào dân tộc như Cơ Tu, Tà Ôi, Vân Kiều và Pa Kôh. Đây không chỉ là món ăn thông thường, mà còn là biểu tượng cho sự sẻ chia, đoàn kết trong cộng đồng.
Hương Vị Đậm Đà Từ Núi Rừng
Theo anh Lê Văn Hết, một người dân tộc Tà Ôi sống tại thôn Ky Ré, xã Hồng Thượng, mỗi cộng đồng có cách gọi riêng cho món cháo này nhưng cách chế biến lại tương đối giống nhau. Cụ thể, trong tiếng Pa Kôh, cháo đoàn kết được gọi là “tơ’r lúc”, có nghĩa là “có gì nấu đó”. Nguyên liệu để nấu món cháo này rất phong phú và dễ thu hoạch từ thiên nhiên như gạo, bí đỏ, măng, rau dớn và các loại cá suối.
Theo anh Hết, để có hương vị đặc trưng cho món cháo, một số nguyên liệu nhất định là cần thiết. “Gạo phải là loại gạo xát từ lúa rẫy. Bí đỏ tạo vị ngọt, măng và rau dớn mang lại hương vị tươi mát, còn cà rừng làm dậy mùi đặc trưng”, anh cho biết.
Gia Vị Đặc Trưng
Gia vị trong món cháo đoàn kết cũng mang đậm phong cách của núi rừng, bao gồm muối sống, ớt hiểm, hạt a xoát (tiêu rừng) và đọt a lao có mùi thanh thoát hơn cả sả. Một đặc điểm nổi bật là cá suối – có thể sử dụng cá khô hoặc cá tươi nướng để tăng thêm độ đậm đà cho món ăn. Vào mùa đông, khi nhiệt độ xuống thấp, người dân thường thay thế cá tươi bằng mắm cá suối để đảm bảo hương vị.
Quy Trình Nấu Cháo Đặc Biệt
Món cháo đoàn kết có một quy trình chế biến khá đặc biệt mà nhiều người không ngờ tới. Khác với cách nấu cháo thông thường hiện nay, cháo đoàn kết được nấu theo cách ngược lại: gạo được cho vào nồi gần như ở giai đoạn cuối cùng.
“Trước đây, người ta không có dầu ăn, nên thường dùng mỡ heo để xào qua cá khô. Sau đó, các nguyên liệu khác như măng, cà, bí đỏ và rau dớn được lần lượt cho vào, đảo đều cho chín rồi mới đổ nước và cho gạo vào”, anh Hết chia sẻ trong lúc nấu.
Theo anh, một nồi cháo đoàn kết chính hiệu phải được nấu trên bếp củi với lửa nhỏ trong khoảng 45 phút. Điểm đặc biệt của món cháo này là dù gọi là cháo, nhưng hạt gạo vẫn còn nguyên, không bị nát, tạo ra một độ nhão vừa phải khiến cho món ăn trở nên hấp dẫn hơn.
“Cháo truyền thống thường đặc hơn, bởi trong điều kiện ngày xưa, người dân cần có đủ năng lượng để lao động nặng nhọc”, anh Hết giải thích.
Sự Đoàn Kết Trong Từng Chén Cháo
Món cháo đoàn kết không chỉ tạo nên hương vị đặc trưng mà còn mang theo ý nghĩa sâu sắc về sự đoàn kết của các gia đình trong cộng đồng. Nghệ nhân Ưu tú Hồ Văn Hạnh (78 tuổi) cho biết vào thời kỳ trước, khi các gia đình sống trong những ngôi nhà dài, mỗi lần nấu cháo, mọi người sẽ cùng góp nguyên liệu từ từng nhà.
“Bên cạnh việc truyền tải giá trị văn hóa, cháo đoàn kết còn là sự kết nối giữa người với người. Trong chiến tranh, món cháo này cũng đã trở thành cầu nối tình cảm giữa những người lính và nhân dân”, ông Hạnh chia sẻ.
Nghĩa Tình Qua Một Chén Cháo
Theo ông Hạnh, vào đầu năm, việc ăn cháo đoàn kết không chỉ mang hàm ý cầu chúc cho sức khỏe và sự thịnh vượng, mà còn là dịp để trẻ em lớn nhanh, và người lớn nhắc nhau về tình thương trong cộng đồng. “Và nếu ai may mắn được mời ăn, điều đó có nghĩa là họ được quý trọng”, ông khẳng định.
Mỗi nồi cháo không chỉ đơn thuần là món ăn, mà còn gói gọn bao ký ức, những câu chuyện từ thuở xa xưa. Ông Hạnh đều nhớ lại ký ức tươi đẹp của những bữa ăn gia đình, nơi có món cháo đoàn kết, không chỉ để giải quyết cơn đói mà còn ấm lòng bởi tình yêu thương. “Món cháo ấy còn ghi dấu ấn của những ngày Tết, khi mà mẹ lại xúc cho bát cháo giúp con giải rượu sau những buổi tiệc tùng”, ông Hạnh chia sẻ với giọng đầy cảm xúc.
Tóm lại
Cháo đoàn kết không chỉ là món ăn đặc trưng của cộng đồng các dân tộc thiểu số tại A Lưới, mà còn là biểu tượng cho sự đoàn kết, tình thương gắn bó trong cuộc sống hàng ngày. Qua mỗi tô cháo, người thưởng thức cảm nhận được hương vị của núi rừng và cả những ký ức sống động từ quá khứ.