Giữa lòng Thành phố Hồ Chí Minh hiện đại và sôi động, vẫn còn đó những bản làng của đồng bào Châu Ro, nơi lưu giữ gần như nguyên vẹn tiếng cồng chiêng ngân vang, những điệu múa uyển chuyển bên bếp lửa bập bùng, và các nghi lễ nông nghiệp mang đậm dấu ấn hàng trăm năm lịch sử. Bản sắc văn hóa Châu Ro không chỉ là di sản quý giá cần được bảo tồn, mà còn mở ra cơ hội trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần tạo nên sức hút riêng biệt cho vùng đất phía Đông thành phố – một cực tăng trưởng mới đầy tiềm năng.
Những “Người Giữ Lửa” Cho Bản Làng
Hàng năm, khi mùa vụ kết thúc, đồng bào dân tộc Châu Ro lại tề tựu tại nhà văn hóa Bàu Lâm (xã Bàu Lâm, TPHCM) để thực hiện nghi thức tạ ơn YangBri – vị thần cai quản núi rừng đã ban tặng những sản vật quý giá cho con người. Trong không gian linh thiêng ấy, tiếng chiêng ngân vang hòa cùng ánh lửa bập bùng và chén rượu cần ấm nồng, cả cộng đồng già trẻ, gái trai cùng hòa mình vào những điệu múa truyền thống mang đậm hơi thở của đại ngàn, thể hiện sự kính trọng và hòa hợp với thiên nhiên.
Những bộ váy, khố được dệt thủ công tinh xảo với các họa tiết hình học giản dị nhưng ẩn chứa nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc về cuộc sống, sức mạnh và khát vọng chinh phục tự nhiên. Bà Tòng Thị Gái, một người Châu Ro ở xã Bàu Lâm, chia sẻ rằng ngày xưa, người Châu Ro tự trồng bông, xe sợi, nhuộm màu rồi dệt thành vải. Mỗi đường nét trên trang phục không chỉ phản ánh sự khéo léo mà còn thể hiện quan niệm sống ngay thẳng, đề cao tinh thần gắn kết cộng đồng. Trong các dịp lễ hội, đàn ông quấn khố, đeo dao phát rẫy; phụ nữ mặc váy thổ cẩm, đeo vòng cườm, vòng kiềng, tạo nên một bức tranh văn hóa sống động, đậm bản sắc của cư dân vùng Đông Nam bộ.
Mặc dù đời sống đã có nhiều đổi thay, với nhà cửa khang trang, đường giao thông bê tông hóa, trẻ em được đến trường và cuộc sống ngày càng ổn định, nhưng đồng bào Châu Ro vẫn kiên cường gìn giữ những nét văn hóa truyền thống như một phần không thể thiếu trong đời sống cộng đồng. Điểm nhấn nổi bật nhất chính là Lễ hội Sayangri – lễ cầu mùa, và Sayangva – lễ mừng lúa mới, những nghi lễ mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc.
Trong những ngày diễn ra lễ hội, già làng chuẩn bị lễ vật, thanh niên dựng cây nêu, phụ nữ bày biện rượu cần, cơm mới, trái cây. Khi tiếng cồng chiêng cất lên cũng là lúc cả bản làng hòa vào những điệu múa truyền thống quanh bếp lửa. Không gian lễ hội vừa linh thiêng vừa rộn ràng, phản ánh mối quan hệ gắn bó giữa con người với thiên nhiên và tinh thần đoàn kết cộng đồng đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Sau phần lễ là phần hội với nhiều hoạt động dân gian sôi nổi như múa hát, nhảy sạp, đẩy cây, bịt mắt bắt dê… Ngày nay, lễ hội không chỉ thu hút đồng bào Châu Ro mà còn đông đảo người dân và du khách đến trải nghiệm, góp phần đưa những giá trị văn hóa truyền thống lan tỏa rộng hơn.
Đánh Thức Tiềm Năng Du Lịch Văn Hóa
Theo thống kê, Thành phố Hồ Chí Minh hiện có hơn 8.000 người Châu Ro sinh sống, tập trung tại các xã như Bàu Lâm, Kim Long, Châu Pha, Đất Đỏ… Đây là cộng đồng dân tộc bản địa lâu đời nhất của vùng đất này, sở hữu kho tàng văn hóa giàu bản sắc nhưng vẫn còn nhiều dư địa để khai thác phục vụ phát triển du lịch.
Một trong những điểm nhấn quan trọng là Nhà văn hóa dân tộc Bàu Chinh (xã Kim Long) và Nhà văn hóa truyền thống đồng bào dân tộc (xã Bàu Lâm). Đây là nơi lưu giữ hàng trăm hiện vật gắn liền với đời sống người Châu Ro như cồng chiêng, nhạc cụ Goong Kla, kèn bầu, kèn tre, gùi, nỏ, trang phục truyền thống… Những nơi này không chỉ là không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng mà còn có tiềm năng lớn để trở thành điểm dừng chân hấp dẫn, giúp du khách tìm hiểu lịch sử, phong tục và đời sống của cư dân bản địa.
Ông Trần Văn Dững, Chủ tịch UBND xã Bàu Lâm, TPHCM, nhận định rằng trong bối cảnh khu vực phía Đông TPHCM đang phát triển mạnh mẽ và trở thành cực tăng trưởng mới của thành phố, việc kết nối các giá trị văn hóa Châu Ro với các tuyến du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm cộng đồng là một hướng đi đầy tiềm năng của địa phương.
Cùng chung định hướng, ông Đỗ Chí Khởi, Chủ tịch UBND xã Kim Long, cho biết địa phương vừa tổ chức khảo sát các mô hình nông nghiệp, điểm du lịch sinh thái và Nhà văn hóa dân tộc Bàu Chinh nhằm xây dựng các sản phẩm du lịch gắn liền với văn hóa Châu Ro. Định hướng của xã là phát triển du lịch trải nghiệm nông nghiệp, du lịch cộng đồng, kết hợp khám phá lễ hội, thưởng thức ẩm thực truyền thống, học dệt thổ cẩm, biểu diễn cồng chiêng và trải nghiệm đời sống chân thực của đồng bào. Nếu được đầu tư bài bản và khai thác đúng cách, đây sẽ là một “mảnh ghép” du lịch độc đáo và khác biệt, làm phong phú thêm bản đồ du lịch TPHCM, bên cạnh các loại hình du lịch biển, nghỉ dưỡng và sinh thái vốn đã quen thuộc.
Khi văn hóa trở thành tài nguyên phát triển, mỗi lễ hội, mỗi điệu múa, mỗi bộ trang phục truyền thống sẽ không chỉ kể câu chuyện của một dân tộc Châu Ro, mà còn góp phần đưa phía Đông TPHCM trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch văn hóa của cả nước. Nghệ nhân Lý Thị Nhiễn (xã Kim Long) chia sẻ đầy tâm huyết rằng không chỉ lưu giữ lễ hội và trang phục, nhiều nghệ nhân vẫn miệt mài truyền dạy cồng chiêng, nhạc cụ Goong Kla, đàn Goong Choloq, và các làn điệu dân ca cho thế hệ trẻ. Với họ, “bảo tồn văn hóa không chỉ là giữ lại những hiện vật, mà còn là gìn giữ ký ức, ngôn ngữ và tinh thần của cả một dân tộc”.
Xem thêm: Tục Kết Chạ Là Gì? Khám Phá Phong Tục Kết Nghĩa Độc Đáo Của Người Việt
Tóm lại
Bản sắc văn hóa Châu Ro, với những nét độc đáo và chiều sâu lịch sử, đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành một sản phẩm du lịch đặc trưng, không chỉ góp phần bảo tồn di sản quý giá mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững cho vùng Đông TPHCM, đồng thời làm phong phú thêm bản đồ du lịch văn hóa Việt Nam.