Hà Nội – Trong bối cảnh tuổi già sức yếu ngày càng trở nên phổ biến, nhiều người cao tuổi tại Hà Nội đang phải đối mặt với những thách thức không nhỏ trong việc duy trì các thủ tục hành chính liên quan đến lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, một mô hình hỗ trợ đặc biệt đã và đang được triển khai, mang lại sự an tâm và thuận tiện cho những người thụ hưởng, đồng thời dấy lên những kiến nghị về việc nới lỏng quy định thời hạn ủy quyền, nhằm đảm bảo quyền lợi và sự bình yên cho tuổi già.
Hỗ Trợ Tận Nơi: Giải Pháp Cho Người Cao Tuổi Gặp Khó Khăn
Ông Nguyễn Quý Vị, 85 tuổi, sống tại khu tập thể Trung Tự (phường Kim Liên, Hà Nội), là một trong số hàng ngàn trường hợp điển hình. Bị thoái hóa cột sống, việc đi lại đối với ông trở thành một gánh nặng. Khi giấy ủy quyền nhận lương hưu sắp hết hạn vào tháng 7 tới, ông Vị không khỏi bối rối và lo lắng.
May mắn thay, cán bộ của Trung tâm Dịch vụ Hành chính công – Chi nhánh số 3, Bảo hiểm xã hội cơ sở Đống Đa, đã kịp thời nắm bắt tình hình và đến tận nhà để hỗ trợ ông xác nhận ủy quyền. Đối với vợ chồng ông Vị, đồng lương hưu và bảo hiểm y tế không chỉ là nguồn trang trải sinh hoạt hàng ngày mà còn là phần quan trọng để chi trả thuốc men tuổi già. Việc hoàn tất thủ tục ngay tại nhà đã giúp ông Vị yên tâm, đảm bảo chế độ an sinh được hưởng liên tục, không bị gián đoạn.
Không chỉ riêng ông Vị, bà Nguyễn Thị Minh Hiền, tổ trưởng tổ dân phố số 8 (phường Kim Liên), cũng đang miệt mài rà soát sổ sách, kiểm tra từng trường hợp người cao tuổi trong tổ mình sắp hết hạn ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp. Với những người đã già yếu, bệnh tật không thể tự di chuyển đến các điểm thực hiện thủ tục hành chính, bà Hiền đã chủ động phối hợp cùng tổ xung kích, bao gồm thành viên của Bảo hiểm xã hội, Trung tâm Phục vụ Hành chính công, và UBND các xã, phường, để đến trực tiếp nhà dân hỗ trợ xác nhận ủy quyền.
Bà Nguyễn Thị Mão, 84 tuổi, liệt giường đã 8 năm, là một trường hợp khác được hưởng lợi từ sự hỗ trợ này. Con gái bà, bà Huỳnh Thị Ngọc Tuyết, luôn túc trực chăm sóc mẹ. Bà Tuyết bày tỏ lòng cảm kích khi các cán bộ đến tận nhà xác nhận ủy quyền cho mẹ mình. Tuy nhiên, bà cũng mong muốn các cấp có thẩm quyền nghiên cứu, xem xét kéo dài thời gian ủy quyền hưởng lương hưu lên 3-5 năm hoặc thậm chí lâu hơn. Lý do đưa ra là tuổi của người hưởng lương hưu ngày càng cao, việc đi lại càng trở nên khó khăn hơn.
Kiến Nghị Nới Lỏng Thời Gian Ủy Quyền: Tiếng Lòng Của Người Cao Tuổi
Tại nhà văn hóa cộng đồng phường Kim Liên, ông Trần Cần và vợ là bà Phạm Thị Trâm cũng đến điểm tiếp nhận để làm thủ tục ủy quyền nhận lương hưu cho con gái. Hai ông bà nhận lương hưu hơn 13 triệu đồng/tháng, một khoản tiền đáng kể giúp họ trang trải chi phí ăn uống, sinh hoạt, và thuốc men mà không quá phụ thuộc vào con cái. Tuy nhiên, ở cái tuổi đã cao sức yếu, việc mỗi năm phải đi lại để thực hiện ủy quyền nhận lương hưu là một gánh nặng không nhỏ.
“Chúng tôi có tuổi rồi, lại không dùng điện thoại. Vì vậy, chúng tôi giao cho con gái lĩnh lương hưu mỗi tháng rồi gửi về. Năm nay còn khỏe chúng tôi còn đi lại được, chứ sang năm thì không biết còn đi được thế này nữa không,” ông Cần băn khoăn. Ông cũng đề nghị cơ quan liên quan nghiên cứu nới lỏng thời gian ủy quyền nhận chế độ hoặc có cách thức xác nhận ủy quyền mới để người cao tuổi như ông không phải đi lại nhiều lần.
Ông Cần, bà Mão là hai trong số 1.900 trường hợp người cao tuổi cần thực hiện ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp tại phường Kim Liên. Con số này cho thấy quy mô và tính cấp thiết của vấn đề.
Quy Định Pháp Lý Hiện Hành Và Những Bất Cập
Theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2025/QH15, người thụ hưởng chế độ bảo hiểm xã hội có quyền ủy quyền bằng văn bản cho người khác thực hiện thủ tục. Tuy nhiên, đối với trường hợp ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và các chế độ khác, văn bản ủy quyền có hiệu lực tối đa là 12 tháng kể từ ngày xác lập việc ủy quyền.
Đáng chú ý, đối với các trường hợp ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội trước ngày Luật BHXH số 41/2024/QH15 có hiệu lực, văn bản ủy quyền theo quy định của Luật số 58/2014/QH13 sẽ tiếp tục có hiệu lực đến hết ngày 30/6/2026. Sau thời điểm này, nếu người thụ hưởng vẫn có nhu cầu ủy quyền cho người khác nhận lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, họ phải lập lại văn bản ủy quyền mới.
Quy định khống chế thời hạn ủy quyền tối đa 12 tháng đang tạo ra một số bất cập và xung đột pháp lý. Cụ thể, nó được cho là mâu thuẫn với Điều 140 của Bộ luật Dân sự, vốn cho phép các bên tự thỏa thuận thời hạn cho những giao dịch này. Hơn nữa, quy định này còn gây ra rào cản lớn trong thực tiễn, đặc biệt đối với những trường hợp người hưởng đã bị mất năng lực hành vi dân sự, không thể tiếp tục thực hiện thủ tục ký lại văn bản ủy quyền khi hết hạn.
Phản Hồi Từ Các Cơ Quan Có Thẩm Quyền
Trước những bất cập này, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đã tổ chức cuộc họp để nghe Bộ Nội vụ báo cáo về tiến độ và nội dung của Dự Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội và Luật An toàn, vệ sinh lao động (sửa đổi). Tại cuộc họp, các thành viên Ủy ban đã nêu rõ vấn đề xung đột pháp lý và rào cản trong thực tiễn do quy định về thời hạn ủy quyền tối đa 12 tháng gây ra.
Các thành viên Ủy ban đã đề xuất sửa đổi, bổ sung theo hướng cho phép ủy quyền bằng văn bản cho người khác thực hiện các thủ tục liên quan đến bảo hiểm xã hội theo quy định của pháp luật dân sự, tức là cho phép các bên tự thỏa thuận thời hạn. Đây là một bước đi quan trọng nhằm giải quyết những vướng mắc hiện tại, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người cao tuổi và những người gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ công.
Mô Hình Hỗ Trợ Khép Kín: Bài Học Từ Hà Nội
Để tạo thuận lợi tối đa cho người dân, nhiều phường tại Hà Nội đã tổ chức việc hỗ trợ theo quy trình khép kín, giúp người dân không phải đi lại nhiều lần. Điển hình như tại phường Kim Liên, UBND phường đã thông báo lịch và địa điểm hỗ trợ cụ thể cho người dân. Bảo hiểm xã hội cơ sở Đống Đa hướng dẫn người dân kê khai hồ sơ. Sau đó, Trung tâm Phục vụ Hành chính công sẽ chứng thực, UBND phường xác lập ủy quyền ngay tại điểm hỗ trợ và chuyển hồ sơ cho cơ quan bảo hiểm xã hội.
Mô hình này không chỉ giảm thiểu gánh nặng đi lại cho người cao tuổi mà còn thể hiện sự chủ động, linh hoạt của chính quyền địa phương trong việc phục vụ nhân dân. Nó cho thấy một hướng đi hiệu quả để đưa các dịch vụ công đến gần hơn với người dân, đặc biệt là những đối tượng yếu thế trong xã hội.
Tóm lại
Việc hỗ trợ người cao tuổi làm giấy ủy quyền nhận lương hưu tại nhà và tại các điểm hỗ trợ tập trung đã và đang mang lại hiệu quả thiết thực, giúp đảm bảo quyền lợi an sinh xã hội cho những người yếu thế. Tuy nhiên, những kiến nghị về việc nới lỏng thời hạn ủy quyền theo hướng phù hợp với Bộ luật Dân sự là cần thiết để giải quyết triệt để các bất cập pháp lý và thực tiễn, góp phần xây dựng một hệ thống an sinh xã hội nhân văn và bền vững hơn.