Bức tranh “Mors Imperator” của nhà nghệ sĩ người Đức Hermione von Preuschen, bị từ chối trưng bày hồi cuối thế kỷ XIX vì lo ngại sự xúc phạm tới hoàng đế, giờ đây lại được đưa vào ánh sáng công chúng tại Berlin. Tác phẩm này không chỉ mang một thông điệp mạnh mẽ về cái chết và quyền lực mà còn mở ra những góc nhìn mới trong mối quan hệ giữa nghệ thuật và chính trị.
Hình Ảnh Gây Chấn Động
Tác phẩm “Mors Imperator” (tạm dịch: “Cái chết là kẻ thống trị”) hoàn thành năm 1887, miêu tả một bộ xương khổng lồ, mặc áo choàng lông, đội vương miện sắt, đặt chân lên quả địa cầu và hất đổ ngai vàng bằng cổ tay ngà voi. Hình ảnh này thể hiện một cách mạnh mẽ thông điệp về sự phù du của quyền lực và danh vọng. Thời điểm bức tranh ra mắt, chính quyền Đức lo ngại tác phẩm có thể bị hiểu như một sự chế giễu nhắm vào Hoàng đế Wilhelm I, người vừa kỷ niệm sinh nhật 90 tuổi. Kết quả là bức tranh đã bị từ chối tham dự triển lãm thường niên của Học viện Nghệ thuật Berlin.
Hơn một thế kỷ sau, “Mors Imperator” sẽ có cơ hội lần đầu tiên được trưng bày tại một cơ sở nhà nước, tại bảo tàng Alte Nationalgalerie ở Berlin từ ngày 22 tháng 3 đến giữa tháng 11 năm 2026.
Bối Cảnh Lịch Sử và Nghệ Thuật
Vụ việc xoay quanh bức tranh chứng tỏ sự nhạy cảm của các chế độ đối với nghệ thuật và các hàm ý tiềm ẩn của nó. Theo lời của người phụ trách triển lãm, việc tấn công hay xúc phạm chế độ quân chủ không phải là ý định của nữ họa sĩ Hermione von Preuschen, cũng như không phải là cách mà Hoàng đế Wilhelm I hiểu về tác phẩm này.
Hermione von Preuschen, sinh năm 1854 tại Darmstadt, không chỉ là một họa sĩ mà còn là một nhà thơ và người đi nhiều nơi. Bà nổi tiếng với các tác phẩm tĩnh vật lịch sử quy mô lớn và có màu sắc sống động. Tại Đại hội Phụ nữ Quốc tế năm 1896 ở Berlin, bà từng kêu gọi phụ nữ được tiếp cận giáo dục nghệ thuật, thể hiện một phần tinh thần cải cách của thời đại.
Nhà sử học nghệ thuật Birgit Verwiebe nhận xét: “Hermione von Preuschen là người táo bạo và tự tin, là người tiên phong trong phong trào giải phóng phụ nữ. Tuy nhiên, bà không phải là một nhà hoạt động chính trị, và không có ghi chép nào cho thấy bà có khuynh hướng chống chế độ quân chủ.”
Theo các nghiên cứu, không có bằng chứng cho thấy bức tranh chỉ trích trực tiếp Hoàng đế Đức. Huy hiệu trên ngai vàng mà bộ xương hất đổ là một sáng tạo riêng biệt, gần gũi hơn với biểu tượng hoàng gia Pháp, trong khi chiếc vương miện nằm dưới đất được coi là lấy cảm hứng từ một hiện vật tại bảo tàng Louvre.
Tình Huống Bị Từ Chối và Sự Nổi Dậy Từ Nghệ Sĩ
Mors Imperator được dự tính là tác phẩm mở đầu cho một chuỗi 10 bức tranh đề cập đến các chủ đề lớn như sự sống, cái chết và tình yêu, dự kiến được trưng bày đối lập với tác phẩm Regina Vitae (Nữ hoàng của sự sống). Tuy nhiên, bức tranh thứ hai không bao giờ hoàn thành.
Sau khi bị từ chối tại Học viện Nghệ thuật Berlin, von Preuschen đã quyết định viết thư cho Hoàng đế Wilhelm I, giải thích ý định sáng tác của mình. Thư ký của nhà vua đã phản hồi rằng nhà vua không phản đối chủ đề của tác phẩm và việc đánh giá giá trị nghệ thuật thuộc về giới chuyên môn. Dù vậy, quyết định loại bỏ của Học viện vẫn không thay đổi. Họ lập luận rằng tác phẩm là “sự thể hiện thiếu tính nghệ thuật của một tư tưởng lệch lạc.”
Không hài lòng với quyết định này, von Preuschen đã công bố bức thư của mình trên báo và thuê một phòng trưng bày trên phố Leipziger Strasse để trình diễn tác phẩm. Bức tranh đã được giấu sau rèm và được hé lộ theo cách tạo kịch tính. Dù giá vé vào xem tương đương khoảng 8 euro hiện nay, buổi triển lãm nhanh chóng thu hút sự quan tâm lớn và giúp đưa tên tuổi bà vào lịch sử.
Di Sản Của Tác Phẩm
Bức tranh “Mors Imperator” đã được bán cho một doanh nhân Thụy Sĩ vào năm 1892. Sau khi Hermione von Preuschen qua đời vào năm 1918, các tác phẩm còn lại của bà đã được gia đình tặng cho một bảo tàng tại Berlin. Vào năm 2013, một bản sao của Mors Imperator đã được trưng bày trong một triển lãm hồi tưởng, và hiện tại bản sao này được cho mượn để triển lãm tại Alte Nationalgalerie.
Nhà sử học nghệ thuật Birgit Verwiebe đã nhận xét: “Von Preuschen là một người thông minh, học thức nhưng cũng rất giàu cảm xúc, người đã dành cả đời để trăn trở với những câu hỏi lớn về cuộc sống, cái chết và số phận. Mors Imperator là một bức tranh xuất phát từ trái tim.” Thông điệp chính của tác phẩm, rằng cái chết vượt lên trên mọi quyền lực trần thế, cũng phản ánh lịch sử khi Hoàng đế Wilhelm I qua đời không lâu sau khi bức tranh được hoàn thành, vào ngày 9 tháng 3 năm 1888. Năm đó được gọi là “Năm của Ba Hoàng đế” tại Đức khi người kế nhiệm Frederick III chỉ trị vì trong 99 ngày trước khi qua đời vì bệnh tật.
Tóm lại, việc bức tranh “Mors Imperator” trở lại Berlin không chỉ là một cột mốc quan trọng trong lịch sử nghệ thuật mà còn khẳng định vai trò của nghệ thuật trong việc phản ánh và thách thức các cuộc sống chính trị xã hội.