Quần thể danh thắng Tràng An tại Ninh Bình là di sản hỗn hợp đầu tiên và duy nhất của Việt Nam cũng như Đông Nam Á được UNESCO vinh danh. Không chỉ sở hữu cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ, nơi đây còn lưu giữ những trang sử địa chất hàng triệu năm và dấu tích sinh sống của người tiền sử.
Bài viết này của Blog Văn Hóa Việt Nam sẽ phân tích chi tiết những giá trị cốt lõi làm nên tầm vóc thế giới của di sản kép độc đáo này.
Tổng quan về Quần thể danh thắng Tràng An Ninh Bình
Quần thể danh thắng Tràng An Ninh Bình nằm ở rìa phía Nam của đồng bằng châu thổ sông Hồng, cách thủ đô Hà Nội khoảng 90km về phía Đông Nam.
Theo hồ sơ di sản chính thức được lưu trữ tại UNESCO World Heritage Centre, vùng lõi của quần thể có diện tích hơn 6.172 ha, trải rộng trên địa bàn các huyện Hoa Lư, Gia Viễn, Nho Quan, thành phố Ninh Bình và thị xã Tam Điệp. Bao bọc xung quanh là vùng đệm rộng khoảng 6.268 ha, chủ yếu là những cánh đồng lúa và khu dân cư.
Toàn bộ diện tích vùng lõi được phân định ranh giới nghiêm ngặt và chia làm ba khu vực chính được liên kết chặt chẽ với nhau:
- Khu di tích lịch sử – văn hóa Cố đô Hoa Lư.
- Khu danh thắng Tràng An – Tam Cốc – Bích Động.
- Khu rừng nguyên sinh đặc dụng Hoa Lư.
Quần thể danh thắng Tràng An được UNESCO công nhận vào ngày tháng năm nào?
Ngày 23/6/2014, tại Kỳ họp lần thứ 38 của Ủy ban Di sản Thế giới UNESCO diễn ra ở Doha (Qatar), Quần thể danh thắng Tràng An chính thức được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới.
Đây là cột mốc quan trọng, đưa Quần thể danh thắng Tràng An Ninh Bình trở thành di sản hỗn hợp đầu tiên của Việt Nam, đồng thời là di sản hỗn hợp đầu tiên và hiện vẫn là duy nhất của Đông Nam Á được UNESCO công nhận.
Việc Quần thể danh thắng Tràng An được UNESCO công nhận dựa trên những giá trị nổi bật toàn cầu, đáp ứng đồng thời ba tiêu chí của UNESCO:
- Tiêu chí V (văn hóa).
- Tiêu chí VII (vẻ đẹp thẩm mỹ).
- Tiêu chí VIII (địa chất – địa mạo).
Sự ghi danh của UNESCO không chỉ khẳng định giá trị của Quần thể danh thắng Tràng An trên phương diện văn hóa, thiên nhiên và khoa học, mà còn góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ di sản thế giới, đồng thời tạo nền tảng cho công tác bảo tồn và phát triển du lịch bền vững tại Ninh Bình.
Những giá trị của Quần thể danh thắng Tràng An làm nên tầm vóc thế giới
Sự công nhận của UNESCO dựa trên những minh chứng khoa học thực tế về ba giá trị cốt lõi dưới đây.
Giá trị văn hóa và lịch sử thích ứng của người tiền sử (Tiêu chí V)
Tràng An là kho tư liệu khảo cổ học nguyên vẹn về quá trình cư trú và thích ứng của con người trước những biến đổi môi trường khắc nghiệt. Các đợt khai quật tại các hang động trong vùng lõi đã phát hiện vỏ ốc biển, công cụ đá thô sơ và xương động vật.
Những hiện vật này chứng minh sự hiện diện liên tục của người tiền sử từ khoảng 30.000 năm trước (kỷ Holocen), thể hiện cách thức con người chuyển đổi từ săn bắt, hái lượm sang thích ứng với sự thay đổi của mực nước biển.
Giá trị nổi bật toàn cầu về thẩm mỹ (Tiêu chí VII)
Cảnh quan Tràng An là sự hòa quyện giữa các khối núi đá vôi karst dạng tháp sừng sững và hệ thống thung lũng uốn lượn. Những dãy núi đá vôi bị chia cắt mạnh mẽ, bao quanh bởi dòng nước trong vắt tạo nên một bức tranh thiên nhiên hoang sơ.
Hệ thống hang động xuyên thủy kết nối liên hoàn tạo ra mạng lưới giao thông đường thủy tự nhiên độc đáo, mang lại trải nghiệm thị giác đặc sắc cho bất kỳ ai chiêm ngưỡng.
Giá trị địa chất – địa mạo độc đáo qua hàng triệu năm (Tiêu chí VIII)
Địa hình Tràng An là kết quả của quá trình tiến hóa địa chất lâu dài, kéo dài hơn 250 triệu năm. Các nghiên cứu địa chất xác định nơi đây đại diện cho giai đoạn cuối cùng của quá trình tiến hóa karst trong môi trường nhiệt đới ẩm.
Tràng An từng trải qua nhiều đợt biển xâm lấn và rút đi, để lại các ngấn sóng biển cổ trên vách đá vôi, các thềm biển và hang động mài mòn, là thư viện tự nhiên lưu trữ lịch sử biến đổi vỏ Trái Đất.
Ba khu vực bảo tồn cốt lõi kiến tạo nên bức tranh Tràng An kỳ vĩ
Theo hồ sơ đệ trình UNESCO, vùng lõi của quần thể rộng hơn 6.000 ha được cấu thành từ ba khu vực bảo tồn liền kề, đại diện trọn vẹn cho các giá trị lịch sử, cảnh quan và sinh thái.
Di tích quốc gia đặc biệt Cố đô Hoa Lư – Chiều sâu lịch sử
Cố đô Hoa Lư là kinh đô đầu tiên của nhà nước phong kiến trung ương tập quyền Việt Nam dưới ba triều đại Đinh, Tiền Lê và Lý. Tận dụng địa hình núi đá vôi tự nhiên làm thành lũy bảo vệ, các vị hoàng đế xưa đã xây dựng một kinh thành quân sự vững chãi.
Hiện nay, di tích còn lưu giữ đền thờ Vua Đinh Tiên Hoàng và Vua Lê Đại Hành cùng nhiều hiện vật khảo cổ quý báu phản ánh lịch sử bang giao, quân sự thế kỷ X.
Khu danh thắng Tràng An – Tam Cốc – Bích Động – Mê cung kỳ quan
Đây là khu vực bao trùm toàn bộ vẻ đẹp cảnh quan đặc trưng nhất của di sản. Hệ thống bao gồm mê cung hang động xuyên thủy tại sinh thái Tràng An kết nối với dòng sông Ngô Đồng uốn lượn tại Tam Cốc.
Đặc biệt, khu vực này còn lưu giữ nhiều di tích tâm linh kiến trúc đá hòa quyện vào vách núi như chùa Bích Động – ngôi chùa cổ được mệnh danh là “Nam thiên đệ nhị động”, đền Trình hay Hành cung Vũ Lâm.
Rừng nguyên sinh đặc dụng Hoa Lư – Vùng sinh quyển trọng yếu
Khu vực này đóng vai trò sống còn trong việc duy trì đa dạng sinh học và sự nguyên vẹn của môi trường cảnh quan toàn quần thể. Rừng đặc dụng Hoa Lư là hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi tiêu biểu, nơi sinh sống của hàng ngàn loài động, thực vật, bao gồm nhiều giống loài quý hiếm đặc hữu.
Đây chính là “lá phổi xanh” bảo vệ các di chỉ khảo cổ học và giữ cho địa hình karst không bị tác động bào mòn bởi biến đổi khí hậu hay hoạt động con người.
Xem thêm: Vườn Quốc Gia Phong Nha – Kẻ Bàng Ở Đâu? Giải Mã Các Hang Động Ngầm Vĩ Đại Nhất
Trách nhiệm bảo tồn và phát huy giá trị của Quần thể danh thắng Tràng An
Song song với việc phát triển kinh tế, công tác bảo tồn di sản luôn là ưu tiên hàng đầu của chính quyền và người dân địa phương.
Giá trị của quần thể danh thắng Tràng An không chỉ nằm ở khía cạnh khai thác kinh tế mà còn ở tính nguyên vẹn về mặt sinh thái và lịch sử.
Để phát triển bền vững, tỉnh Ninh Bình đã và đang áp dụng mô hình quản lý chặt chẽ, kiểm soát nghiêm ngặt lượng khách tham quan bằng thuyền nan thủ công thay vì động cơ hóa, nhằm giảm thiểu tối đa tác động khí thải và tiếng ồn lên hệ sinh thái rừng đặc dụng.
Bên cạnh đó, việc tuyên truyền giáo dục cộng đồng địa phương tham gia bảo vệ môi trường, giữ gìn cảnh quan thiên nhiên và các di tích khảo cổ học là chìa khóa để Tràng An duy trì danh hiệu di sản kép toàn cầu cho các thế hệ mai sau.
Lời kết
Quần thể danh thắng Tràng An Ninh Bình là một kiệt tác thiên tạo kết hợp hài hòa với những giá trị văn hóa, lịch sử lâu đời của dân tộc.
Việc gìn giữ và tôn vinh những giá trị của di sản kép này không chỉ là niềm tự hào của người dân Ninh Bình nói riêng, Việt Nam nói chung, mà còn là trách nhiệm chung đối với kho tàng văn hóa và thiên nhiên của toàn nhân loại.