Người Chăm là một trong những dân tộc có đời sống tín ngưỡng phong phú tại Việt Nam. Trải qua nhiều thế kỷ, cộng đồng này vẫn lưu giữ được nhiều lễ hội truyền thống mang giá trị tâm linh, văn hóa và lịch sử đặc sắc. Các lễ hội của người Chăm không chỉ là dịp tưởng nhớ tổ tiên, thần linh mà còn góp phần gắn kết cộng đồng và bảo tồn bản sắc dân tộc.
Ngay bây giờ, cùng trang Văn Hóa Việt Nam khám phá 5 lễ hội lớn nhất của người Chăm trong nội dung dưới đây.
Tổng quan về lễ hội của người Chăm
Lễ hội giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người Chăm. Mỗi lễ hội đều gắn với tín ngưỡng, tôn giáo và những mong ước về cuộc sống bình an, mùa màng thuận lợi.
Các tôn giáo ảnh hưởng đến lễ hội của người Chăm
Hiện nay, người Chăm chịu ảnh hưởng chủ yếu từ ba hệ tín ngưỡng và tôn giáo gồm Bà-la-môn giáo, đạo Bani và Hồi giáo Islam. Chính sự đa dạng này đã tạo nên những lễ hội mang màu sắc riêng biệt.
Đặc trưng chung của các lễ hội Chăm
Các lễ hội của người Chăm thường có những yếu tố nổi bật như:
- Nghi lễ cúng tế thần linh và tổ tiên.
- Múa hát dân gian truyền thống.
- Biểu diễn nhạc cụ như trống Ginăng, kèn Saranai.
- Các hoạt động cộng đồng mang tính gắn kết cao.
5 Lễ hội lớn nhất của người Chăm
Trong kho tàng văn hóa Chăm, có nhiều lễ hội được tổ chức hằng năm. Trong đó, 5 lễ hội dưới đây được xem là tiêu biểu nhất:
- Lễ hội Katê
- Lễ hội Ramưwan
- Lễ hội Rija Nưgar
- Lễ hội Cambun
- Lễ Tết Roya Haji
1. Lễ hội Katê
Thời gian & Địa điểm: Diễn ra vào đầu tháng 7 Chăm lịch (khoảng cuối tháng 9 hoặc đầu tháng 10 Dương lịch) tại các cụm tháp cổ kính như tháp Po Klong Garai, tháp Po Rome (Ninh Thuận) và tháp Pô Sah Inư (Bình Thuận).
Nếu phải kể tên một lễ hội của người Chăm nổi tiếng và có quy mô hoành tráng nhất, đó chắc chắn là lễ hội Katê của người Chăm Bà-la-môn.
Lễ hội mở đầu bằng nghi thức rước y trang của thần linh do người Raglai (người em út trong gia đình mẫu hệ Chăm) trao lại. Tiếp đó là lễ mở cửa tháp đầy trang nghiêm, nghi thức tắm tượng thần và mặc áo bào mới cho tượng trong lòng tháp tối linh. Các cả sư, thầy kéo đàn Kanhi sẽ hát vang các bài thánh ca ca ngợi công đức của các vị vua hiền triết.
Không gian lễ hội như bùng nổ khi âm thanh réo rắt của kèn Saranai hòa cùng tiếng trống Ghinăng, trống Baranưng rộn rã. Dưới chân tháp cổ, các cô gái Chăm thướt tha trong trang phục truyền thống, tay cầm quạt phất phơ theo những điệu múa Chăm uyển chuyển, làm say đắm lòng người.
2. Lễ hội Ramưwan
Thời gian: Diễn ra vào tháng 9 theo Hồi lịch, tương đương khoảng cuối tháng 2 đến cuối tháng 3 Dương lịch.
Song hành với Katê của người Chăm Bà-la-môn là lễ hội Ramưwan – ngày lễ long trọng và thiêng liêng nhất của cộng đồng người Chăm theo đạo Bani.
Vào những ngày đầu lễ, từng dòng người mặc trang phục áo dài trắng chỉnh tề hướng về các nghĩa trang (gọi là Ghur hay Karang) nằm trên các động cát cao. Họ cùng nhau dọn dẹp, làm lễ dâng hương, trầu cau và nước ngọt, thành kính mời hương hồn tổ tiên về ăn Tết cùng gia đình.
Sau phần tảo mộ, các tu sĩ (Achar) sẽ bước vào một tháng tịnh chay tại thánh đường. Họ đóng cửa cầu nguyện, cách ly với thế giới bên ngoài để cầu an cho bản thân, gia đình và xóm làng.
3. Lễ hội Rija Nưgar
Thời gian: Diễn ra vào thượng tuần trăng tháng Giêng Chăm lịch (khoảng tháng 4 Dương lịch).
“Rija Nưgar” có nghĩa là lễ hội xứ sở, nhằm tống tiễn những điều xui xẻo, tai ương của năm cũ ra khỏi làng và đón nhận những sinh khí mới, may mắn mới.
Nghi thức thu hút nhất chính là màn hóa thân của ông Ka-ing (thầy bóng). Trong tiếng trống Baranưng giục giã liên hồi, ông Ka-ing như rơi vào trạng thái xuất thần, thực hiện các vũ điệu mạnh mẽ như múa roi, múa kiếm xua đuổi tà ma.
Lễ hội Rija Nưgar là một trong những lễ hội dân gian có vai trò quan trọng trong đời sống cộng đồng người Chăm.
4. Lễ hội Cambun (hay còn gọi là Cabur)
Thời gian: Diễn ra vào ngày 16 tháng 9 Chăm lịch (khoảng tháng 10 hoặc tháng 11 Dương lịch).
Lễ hội Cambun sẽ được tổ chức sau khi lễ Katê kết thúc. Đây là một trong những nghi lễ quan trọng của cộng đồng Chăm Bà-la-môn nhằm bày tỏ lòng tôn kính đối với Nữ thần Po Inư Nưgar (Thần Mẹ xứ sở) – vị thần tối cao trong hệ thống tín ngưỡng mẫu hệ Chăm, người có công khai tâm, dạy người dân biết trồng lúa, dệt vải và xây dựng cuộc sống.
Nghi lễ được tổ chức trang trọng đồng loạt tại các đền, tháp linh thiêng của cộng đồng Chăm Bà-la-môn. Các chức sắc thực hiện nghi thức nghiêm cẩn như mở cửa tháp, tắm tượng thần và mặc y trang cho thần.
Người dân chuẩn bị mâm lễ vật phong phú (gồm dê, gà, bánh trái) dâng cúng, hòa cùng tiếng đàn Kanhi, câu hát thánh ca và điệu múa truyền thống để cầu mong bình an, mùa màng tươi tốt.
5. Lễ Tết Roya Haji
Thời gian: Diễn ra vào ngày mùng 10 tháng 12 Hồi lịch (khoảng tháng 5 Dương lịch).
Roya Haji là ngày lễ hiến sinh có quy mô lớn nhất của cộng đồng người Chăm theo đạo Hồi giáo Islam, tập trung nhiều ở khu vực An Giang, Tây Ninh và TP.HCM.
Lễ Roya Haji đánh dấu sự kết thúc của mùa hành hương về thánh địa Mecca và thể hiện lòng kính trọng, vâng lời tuyệt đối đối với Thượng đế Allah.
Người dân sẽ thực hiện nghi thức hiến sinh bò hoặc cừu (thịt hiến sinh được chia cho người nghèo và người thân), sau đó mọi người mặc quần áo mới, đến thánh đường cầu nguyện và đi chúc Tết xóm làng.
Du khách cần lưu ý gì khi tham gia các lễ hội của người Chăm?
Các lễ hội của người Chăm mang đậm yếu tố tín ngưỡng và tâm linh. Để có trải nghiệm ý nghĩa cũng như thể hiện sự tôn trọng đối với văn hóa bản địa, du khách nên lưu ý:
- Mặc trang phục lịch sự, phù hợp khi tham gia các nghi lễ tại đền, tháp hoặc khu vực linh thiêng.
- Giữ trật tự, không làm gián đoạn các nghi thức cúng tế đang diễn ra.
- Xin phép trước khi chụp ảnh hoặc quay phim các chức sắc tôn giáo và người dân địa phương.
- Không tự ý chạm vào hiện vật, lễ vật hoặc khu vực hành lễ.
- Giữ gìn vệ sinh chung, không xả rác tại khu vực tổ chức lễ hội.
- Tìm hiểu trước về ý nghĩa của lễ hội để có trải nghiệm sâu sắc và trọn vẹn hơn.
Việc tuân thủ những lưu ý trên không chỉ giúp du khách hòa mình vào không khí lễ hội mà còn góp phần bảo tồn và tôn vinh những giá trị văn hóa đặc sắc của người Chăm.
Lời kết
Các lễ hội của người Chăm không chỉ phản ánh đời sống tín ngưỡng phong phú mà còn là minh chứng cho những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Việc tìm hiểu các lễ hội của người Chăm giúp chúng ta hiểu hơn về lịch sử, văn hóa và đời sống tinh thần của dân tộc này. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để du khách khám phá những nét đẹp truyền thống đặc sắc và chung tay bảo tồn các giá trị văn hóa quý báu cho các thế hệ mai sau.